Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկայի սիրեցյալի ինքնությունը, ում բանաստեղծը կրքոտ նամակներ էր գրում իր կյանքի վերջին տարիներին, այդպես էլ գաղտնի էր մնացել իսպանական քաղաքացիական պատերազմում նրա սպանությունից ի վեր: Շուրջ 70 տարի հետո այդ անունն, ի վերջո, հայտնի է դարձել:
Իր ամբողջ կյանքի ընթացքում արվեստի քննադատ ու լրագրող Խուան Ռամիրես դե Լուկասը հուշատուփի մեջ թաքցրած պահել էր իրենց կրքոտ հարաբերությունների մասին վկայությունները` չհարպարակված մի բանաստեղծություն և օրագիրը:
Եվ միայն իր մահվանից մի փոքր առաջ` 2010- թվականին, նա այդ տուփը հանձնել է իր քրոջը:
Հուշատուփի պարունակությունը փաստում է, որ Մադրիդում միմյանց հետ ծանոթանալուց հետո, Գարսիա Լորկան և տասնիննամյա Լոպեսը (ով սովորում էր պետական կառավարում և թատերական գործ) մտադրություն ունեին միասին մեկնել Մեքսիկա: Սակայն Ռամիրես դե Լոպեսը երիատասարդ էր` միայնակ ճամփորդելու համար և այդ պատճառով, իսպանական քաղաքացիական պատերազմից օրեր առաջ, նա մեկնել էր հայրենի Ալբաստեն` ծնողների հետ խորհրդակցելու, երբ աջակողմյա ընդդիմադիր հանրապետականները կառավարության դեմ հեղաշրջում սկսեցին:
Այդ ընթացքում Գարսիա Լորկան մեկնել էր հայրենի Գրանադա և, պատերազմը սկսելուն պես, թաքնվել իր ընկերների` Ռոսալեսների տանը:
Ֆաշսիտական կազմակերպության ուժերի կողմից սատարվող գեներալ Ֆրանսիսկո Ֆրանկոյի կողմից ղեկավարվող Գրանադայում հանրաճանաչ ձախակողմյա հայացքների տեր բանաստեղծը վտանագված էր` քաղաքում ակտիվ գործունեություն ծավալող մահվան ջոկատի թիրախ դառնալու:
1936- թվականին 38-ամյա բանաստեղծը մոտակա սարալանջի մոտ գնդկահարության ենթրակվեց` երկու անարխիստ ցլամարտիկների և մի ուսուցչի հետ միասին:
Նրան մարմին այդպես էլ երբեք չգտան:
Նրա սերը Ռամիրես դե Լոպեսի հանդեպ բացատրում է, թե ինչու էր նա հետաձգում իր մեկնումը Մեքսիկա`անտեսելով այն զգուշացուները, որ քաղաքացիական պատերազմից առաջ էլ աջակողմնյա զինյալները նրան սպանելու փորձ կարող էին ձեռնարկել:
Ռամիրես դե Լոպեսի պահպանողական ընտանիքը, իրենց որդու Գարսիա Լորկայի հետ մեկնելու առաջարկից ցնցված, հրաժարվեց ճամփորդության համաձայնություն տալ`սպառնալով նրա հետևից ուղարկել ազգային գվարդիան, եթե նա փորձի ինքնակամ հեռանալ: Իսկ նա օրինական կերպով չէր կարող երկրից հեռանալ, քանի դեռ չէր լրացել նրա 21-ը:
Գարսիա Լորկան նրան նամակ էր գրել, ասել, որ պետք է համբերատար լինել և, որ ամենակարևորն է, չխզել հարաբերությունները ընտանիքի հետ: «Մշտապես կարող եք հույսներդ ինձ վրա դնել: Ես ձեր լավագույն ընկերն եմ և ես խնդրում եմ ձեզ լինել դիվանագետ, այլ ոչ լողալ գետի ընթացքն ի վար (ճակատագրի)»,-այսպես է գրում բանաստեղծը իր նամակում` համաձայն El País թերթի հրապարակման:
Գրանադայի նարնջի ծաղկին կցված նամակն ու բանաստեղծությունը, որ նկարագրում է Լորկայի անհույս ձգողականությունը դեպի «Ալբաստեցի սպիտակամաշկ երիտասրադը», այն փաստաթղթերն են, որ Ռամիրես դե Լուկասը թաքցնում էր:
«Ես անգամ նրան նայել չեմ կարողանում»,-գրում է Լորկան բանաստեղծության մեջ, որը հավանաբար գրվել է Կորբոդա հարավային քաղաքում երկու սիրահարների կատարած ճամփորդության ժամանակ: Բանաստեղծությունը ձեռագիր գրված է Մադրիդի Օռադ ակադեմիայի ստացականի հակառակ կողմում, որտեղ էլ հենց սովորում էր Ռամիրես դե Լուկասը: Փորձագետի եզրակացությունը բանաստեղծության հետազոտությունից հետո փաստել է, որ ձեռագիրը պատկանում է Գարսիա Լորկային:
Բանաստեղծությունը թվագրված է` 1935 -թ. մայիս, ճիշտ այն ժամանակ, երբ Լորկան գրում էր իր մութ սիրո մասին հանրահայտ սոնետները:
Մանուել Ռայն-Ֆրանցիսկոն, ով տեսել է տուփի մեջ պահվող որոշ իրերը, հավաստիացանում է, որ այդ սոնետների շարքը նվիրված է Ռամիրես դե Լոպեսին, և ոչ ավելի վաղ Լորկայի սիրեկանը համարվող ֆուտբոլիստ`Ռաֆայել Ռոդրիգեսին:
«Ֆեդերիկոն չէր ցանկանում գնալ Մեքսիկա, առանց իր սիրելիի… որոշ մարդիկ, որոնց թվում էին բանստեղծներ Լուիս Ռոսալեսն ու Անտոնիո Էռնանդեսը, ի սկզբանե գիտեին այս պատմությունը և հաստատեցին այն ինձ հետ զրույցում»,-ասում է Ռեյնը, ով այս պատմության հիման վրա վեպ է ստեղծել:
Ռեյնը նշել է, որ պատերազմից առաջ էլ կրակոցներ են բաց թողնվել Լորկայի տան և Մադրիդի Լոս -Գաբրիելս սրճարանի ուղղությամբ, երբ վերջինս այնտեղ է գտնվել:
«Դա անչափ կարևոր է»,-ասել է Միգել Կալիբերոն` Գարսիա Լորկայի վերջին օրերը նկարագրող նոր հետազոտության հեղինակը:
Լորկան իր կյանքի վերջին օրերը տրամադրել է սոնետների խորազննին դիտարկման ու վերամշակմանը: « Ենթադրվում է, որ սոնետների իրական հասցեատերը իրոք Ռամիրեսն է», -ասել է Կաբալերոն:
Ռամիրեսը հետագայում միացել է Երկնագույն դիվիզիայի կամավորներին` որպես Հիտելերի կողմնակից պայքարելով ռուսների դեմ`օժտելով ինքն իրեն անհրաժեշտ լիազորություններով, որպեսզի հնարավորություն ունենա գոևատևել ֆրանկոսայն Իսպանիայում:Նա նաև գաղտնի էր պահել իր կապը Գարսիա Լորկայի հետ` հրաժարվելով պատասխանել իր կենսագրություն հետ կապված որևէ հարցի…

The Guardian | Գայլս Թրեմլեթ
Անգլերենից թարգմանությունը` Հասմիկ Հակոբյանի

Լուսանկարը` Կարեն Անտաշյան

Մայիսի 17-ին օղակաձև զբոսայգում` Վահան Տերյանի արձանի հարևանությամբ, տեղի ունեցավ բանաստեղծ Հուսիկ Արայի «Աստծո հետ խոսելու ժամանակը» պոեմների և բանաստեղծությունների ժողովածուի շնորհանդեսը: Սա հեղինակի 5-րդ գիրքն է, այս տարի լույս կտեսնեն ևս երկու գրքեր:

Գրական գործունեության գրեթե 30 տարիների ընթացքում, հեղինակն առաջին անգամ է շնորհանդեսի միջոցով ներկայանում գրասեր հասարակայնությանը և որոշումը բացատրում` ժամանակը եկել էր:

«Աստծո հետ խոսելու ժամանակը» գրքում բանաստեղծը քննում է բոլոր այն ժամանակներ, երբ դիմել ու դիմում են Աստծուն: Բարձրյալին դիմելու ժամանակ յուրաքանչյուրին է տրված, այժմ հերթը բանաստեղծինն էր: Հեղինակը իր խոսքն ունի ասելու Տիրոջը, որի հետ երբեմն վիճում է, երբեմն հաշտվում, միշտ սիրում ու հրաշալի հասկանում, որ Բարձրյալը միշտ ներկա է:

Իրականությունը, երազանքները, նաև կայքնի խրթին էջերը, ներկայի, անցյալի և ապագայի լինելիության փիլիսոփյությունը Հուսիկ Արան մեկնում է բանաստեղծական ազատ տողերի միջոցով:

Եվս մեկ գիրք հայ ժամանակակից գրականության անդաստանում, ևս մեկ գիրք հանձնված ժամանակի և ամենքի դատին:

Լուսանկարները` Հասմիկ Հակոբյանի արխիվից

Մեքսիկայում` 83 տարեկան հասակում մահացել է հանրաճանաչ գրող Կարլոս Ֆուենտեսը: Համարձակ գրողի և հրապարակախոսի անունը հայտնի էր Մեքսիկայում և նրա սահմաններից դուրս բազմաթիվ հարցերի վերաբերյալ իր սուր դիտարկումների շնորհիվ: Նա մահացել է Մեքսիկայի հոստպիտալներից մեկում, ուր ավելի վաղ հոսպիտալացվել էր սրտի հետ կապված խնդիրների պատճառով: Ֆուենտեսի անունը համահավասար հարթությունում է դիտարկվում կոլումբիացի Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի, պերուացի Մարիո Վարգաս Լյոսայի և ուրուգվայցի Մարիո Բենեդիտի հետ:
Բազմաթիվ պետություների հասարակական ու մշակույթի գործիչներ նրա մահը անվանել են` «անդառնալի կորուստ գրականության համար»: «Ֆուենտեսի թողած ժառանգությունը ոչ միայն նրա հանրաճանաչ գրական ստեղծագործություններն են, այլ նաև նրա էսսեներն ու հրապարակումները` նվիրված քաղաքականության ու արվեստի բնագավառի բազմաթիվ խնդրահարույց հարցերի»,- նշել է 2010- թվականի գրականության ասպարեզում Նոբելյան մրցանակակիր Մարիո Վարգաս Լյոսան: Նա նաև հավելել է, որ չնայած իր պատկառելի տարիքին, Ֆունետսը երբեք գրիչը վայր չի դրել և մշտապես զբաղվել է հրապարակախոսությամբ:
Կարլոս Ֆուենտեսը ծնվել է դիվանագետների ընտանիքում` 1928-թվականի նոյեմբերի 11-ին: Կրթություն ստացել է Մեքսիկայի ինքնավար համալսարանում: Կարիերան սկսել է որպես լրագրող`1959-1960 թթ-ներին խմբագրելով «Espectador» և «Revista Mexicano de literature» գրական պարբերականները:
Ֆուենտեսը նաև դիվանագիտական աշխատանքով է զբաղվել. եղել է Մեքսիկայի դեսպանը Ֆրանսիայում: 1958 թ-ին հրատարակվել է նրա առաջին վեպը` «Թափանցիկ մաքրության տարածաշրջան» անվանումով, որը նկարագրում է հետհեղափոխական Մեքսիկան:
Խորհրդային Միությունում և Հայաստանում լայն ճանաչողություն է ձեռք բերել «Արտեմիո Կրուսի մահը» վեպով (հայերեն թարգմանությունը` Հովհաննես Գրիգորյանի): Վերջին` «Ադամը Եդեմում» վեպը նվիրված է Մեքսիկայում թմրանյութերի վաճառքի հիմնախնդրին։ Ֆուենտեսը կինոյի մեծ սիրահար էր,  բազմաթիվ են նրա սցենարներով նկարահանված ֆիլմերը։
Բազմաթիվ մրցանակների դափնեկիր է, որոնց թվում են` իսպանալեզու գրականության համար ամենահեղինակավոր` Սերվանտեսի  (1987թ) և Աստուրյան թագաժառանգի անվան մրցանակները:

Մենք ապրում ենք բազմաթիվ ներքին և արտաքին հակասություններով ու հակամարտություններով տարածաշրջանում, սակայն մեր մշակութային ու աշխարհայացքային տարբերությունների հետ մեկտեղ ունենք բազմաթիվ ընդհանրություններ, մեր ու մեր հարևան երկրներում ընթացող շատ գործընթացներ հաճախ ենթարկվում են միևնույն տրամաբանությունը: Գրանիշ գրական ակումբը շարունակում  է  ներկայացնել մեր հարևան երկրներում ապրող և ստեղծագործող գրողների, գրականագետների, հրատարակիչների ու գրական դաշտին առնչություն ունեցող այլ անձանց տեսակետներն ու պատկերացումները ժամանակակից գրականության ներկայի ու ապագայի շուրջ:  

——————————————

Բահչըթ Չելիքը ծնվել է Ադանայում 1968-ին: 1990-ին ավարտել է Ստամբուլի համալսարանի Իրավունքի բաժինը: Նրա առաջին պատմվածքը տպագրվել է ցայսօր հրատարակվող Վարլըք թուրքական ամենահին գրական ամսագրում: Չելիքի պատմվածքները, էսսներն ու թարգմանությունները շարունակում են հրապարակվել տարբեր թերթերում և գրական հանդեսներում:  2009-ին լույս տեսավ հեղինակի առաջին վեպը`  Աշխարհի բզզոցը (Dünyanın Uğultusu): Դրանից հետո 2010-ին հրատարակել է  Փշե հուշ (Diken Ucu) պատմվածքների ժողովածուն և  մանկական արձակի Նոր տղան դասարանում (Sınıfın Yenisi) ժողովածուն 2011-ին:

- Բացի Յաշար Քեմալից, որի մի քանի վեպեր խորհրդային ժամանակաշրջում թարգամանվել են հայերեն և Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Օրհան Փամուկից, հայ ընթերցողը ոչ մի տեղեկություն չունի թուրքական գրականության արդի զարգացումների մասին: Թուրքական գրականությունը, որպես արևելքի և արևմուտքի սինթեզ, որպես մի տեսակ էկզոտիկ պտուղ, միշտ հետաքրքիր է եղել արևմտյան աշխարհին. Կարելի՞ է ասել, որ հենց սա է նրա հաջողության գլխավոր հաղթաթուղթը:

- Իհարկե, երկու քաղաքակրթությունների միջանկյալ ընկերակցությունը անչափ շահեկան է, սակայն արտահայտման ձևերի իմաստով` ոչ հեշտ իրագործելի: Հիմնաական խնդիրը կայանում է նրանում, որ թեպետ Թուրքիայում մի քանի մշակույթներ են միմյանց հարևանությամբ համաչափ գոյատևում, սակայն դրանք իրար մեջ չեն ձուլվում: Շատ հազվադեպ կարելի է տեսնել արևմուտքի ու արևելքի հաջողված սինթեզ, արդյունքում` մեր գրականությունը դժվար է դիտարկել որպես էկզոտիկ գրակնություն: Վերջին 10-15 տարիներին մեծ թվով վեպեր են լույս տեսել Օսմանյան կայսրության մասին, բայց այս պահին դժվարանում եմ անվանակոչել նրանցից և որևէ մեկը, բացառությամբ Փամուկի, ում ստեղծագործությունները հետաքրքիր կլինեին ասենք Ամերիկայում կամ Եվրոպայում:

-Թուրքական գրակնության մեջ կա՞ն արդյոք ի հայտ եկող նոր միտումներ, ուղղություններ, որոնք դեռ անհայտ են համաշխահարային գրական դաշտին:

- Վերջին տարիներին թուրքական գրականությունը ինքնատիպ զարգացման միտումներ է ցուցաբերում. մոդեռնիզացիայի թուրքական տեսակը վերջին տասնամյակում լուրջ ճգնաժամ է ապրել, և այդ ճգնաժամը իր սեփական գրականությունն է ստեղծում: Ակնհայտ է միտվածությունը պոստմոդեռն տեքստեր, պատմվածքներ, վեպեր գրելու: Որոշ հեղինակներ էլ կարևորում են տեքստի լեզվաբանական կողմը` շեշտադրելով տեքստի ոչ թե բովանդակությունը, այլ ձևային` ինչպես ասված լինելը: Ու թեպետ վերջին տարիներին հրապարակված վեպերի քանակն աճել է, այնուամենայնիվ առավել զարգացած գրական ժանրը մնում է կարճ պատմվածքը:

- Ոչ անգլիագիր ու ֆրանսիագիր երկրներում նույնպես հետաքրքիր գրականություն է ստեղծվում, սակայն սոցիալ-քաղաքական ինչ-ինչ խնդիրների պատճառով այդ ստեղծագործությունները դուրս չեն գալիս իրենց ներփակ տարածքից և համաշխարհային մեծ գրականության համատեքստում անմասնակից դիրք են գրավում. փաստորեն` դառնում են սեփական լեզվի պահապանները: Ձեր կարծիքով Թուրքիան ունի՞ այս խնդիրը, թե՞, ի վերջո, հաղթահարել է այն:

- Իհարկե, այս խնդիրը կա և մտահոգիչ է նաև թուրք գրողների համար: Այդ առումով, Օրհան Փամուկի Նոբելյան մրցանակի արժանանալը որոշակի դռներ է բացում մեր առջև, սակայն դա դեռ բավարար չէ: Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի ու Ամերիկայի հրատարակչությունները տպագրության համար բարձրորակ թարգմանություններ են պահանջում, իսկ թուրք շատ հեղինակներ էլ թարգմանության համար պահանջվող այդ գումարը պարզապես չունեն, իսկ հրատարակիչների համար էլ այս ոլորտում ֆինանսական ներդրում կատարելը անշահութաբեր, կասկածելի գործարք է: Միայն շատ հանրահայտ գրողների գրքերն են, որ հնարավորություն են ունենում թարգմանվելու: Թերևս պետք է հավելեմ, որ Գերմանիայում թուրքական մեծ համայնքի շնորհիվ, բազմաթիվ գրքեր թարգմանվել են գերմաներեն:

- Ինչպե՞ս ես գնահատում թուրք հասարակության հետաքրքվածությունը առհասարակ ընթերցանության ու մասնավորապես ժամանակակից գրականության հանդեպ:

- Շուրջ 75 միլոն ազգաբնակչություն ունեցող Թուրքիայում գրքի առաջին հրատարակման տպաքանակը մոտ 1000 օրինակ է: Միայն շատ հայտնի որոշ հեղինակների գործերն ենէ, որ 50 000 կամ 100 000 տպաքանակով են լույս տեսնում, սակայն այդ հեղիանակների թիվն էլ չի գերազանցում 5-10 հոգու միջակայքը: Եվ հետևապես` չենք կարող փաստել, որ թուրք հասարակությունը ընթերցանության հանդեպ մեծ հետաքրքրասիրություն է ցուցաբերում: Պատճառները շատ են. նախ և առաջ այն, որ թուրք հասարակությունը նախընտրում է մասայական տեղեկատվությունը`ստացված ձայնա-տեսագրության միջոցով, ի վնաս ընթերցանության, իսկ հաջորդը` Թուրքիայում տեղի ունեցած հեղափոխություններից հետո (1971 և 1980 թթ) տասնամյակներ շարունակ պետությանը` գրքի հանդեպ թաշնամական դիրքորոշման որդեգրումն է` գրքի` որպես զենք դիտարկումն ու համանման վերաբերմունքի արժանացումը: Գիրք կարդացող մարդիկ պատժվել ու ձերբակալվել են: Բնականաբար այդ մտավախությունը շատ մարդկանց հետ է պահել գիրք կարդալուց, իսկ վերաբերմունքի այդ ալիքը հասել է մինչ մեր օրեր:

- Ի՞նչ գրական կազմակերպություներ կան Թուրքիայում և ինչո՞վ են դրանք միմյանցից տարբերվում:

- Թուրքիայում երեք հիմնական գրական խմբավորումներ կան. Թուրքական Պեն ակումբը, Թուրք հեղինակների սինդիկատը և Թուրք գրողների ասոցիացիան: Բազմաթիվ հեղինակներ միաժամանակ անդամակցում են բոլոր խմբավորումներին: Իրականում նրանց միջև եղած տարբերությունները մեծ չեն, միայն` Պեն ակումբն առավել հակված է դեպի միջազգային ոլորտում հարաբերություներ հաստատմանը, սինդիկատը ոչ պաշտոնական կազմակերպություն է, զբավում է մշակութային իրադարձություններով և գրողների հեղինակային իրավուքների պաշտպանությամբ, իսկ թուրք գրողների ասոցիացիան սերտ հարաբերություների մեջ է մերձավոր արևելքի մի շարք երկրների գրական կազմակերպությունների հետ:

- Ինչպիսի՞ն է պետության վարած քաղաքականությունը թուրքական գրականության ներքին և արտաքին մասսայականացման գործում:

- Մշակույթի նախարարությունը մի նախագիծ է մշակել թուրք հեղինակներին տարբեր լեզուներով թարգմանելու համար և որոշակի հատկացումներ է կատարում, սակայն դժվար է ասել, որ թուրքական պետությունը մտածված, նպատակային քաղաքականություն է վարում գրականության տարածման համար:

- Թուրքիայում զարգացման ի՞նչ աստիճանի վրա է գտնվում գրական շուկան, վաճառվու՞մ են արդյոք գրքերը:

- 1990- թվականից հետո գրքերի տպագրությունը տարեց տարի ավելացել է և այժմ հնարավոր է խոսել, որ թուրքական գրքի շուկան կայացած արտադրության ոլորտ է: Իհարկե, դեռևս չափազանց վաղ է ամբողջ համոզվածությամբ այդ մասին հայտարարել, սակայն խոսակցություններ կան, որ որոշ միջազգային հրատարակչություններ ցանկություն ունեն իրենց մասնաճյուղերը հիմնել Թուրքիայում և հրատարակել թուրքական գրքեր: Անխուսափելիորեն դա նոր վերաբերմունք կձևավավորի Թուրքիայում գրքի ու գրական շուկայի հանդեպ, իսկ գրական ստեղծագործության պահանջարկ մեր երկրում այսօր իրոք կա: Կան մի քանի հիմնական հրատարակիչներ, ովքեր, այսպես ասած, գրքի արտադրությամբ են զբաղված, իսկ կան նաև հրատարակիչներ, ովքեր նոր ստեղծվող գրական ստեղծագործություններ են հրատարակում:

- Ի՞նչ թեմաներ են առավել պահանաջված թուրքական գրակնության մեջ, և հնարավոր է արդյո՞ք գումար վաստակել գրակնության միջոցով Թուրքիայում:

- Պատմական ու ինքնակեսնագրական գրքերը բոլորից լավ են վաճառվում, հատկապես Օսմանյան կայսրության ու սուլթանների մասին: Եվ իհարկե, սիրավեպերը` Թուրք ընթերցողը սիրում է կարդալ դրական հերոսների մասին պատումներ, ում հետ կարող է նույնականցնել սեփական անձը: Վերջին տարիներին ավելացել են նաև մարդկային էության մութ, դաժան կողմերի մասին պատմող գրքերը: Թուրքիայում գրելով գումար վաստակելը անչափ դժվար է, նմանօրինակ հեղինակների թիվը` չափազանց սակավ: Վաստակած գումարի չափաբաժինը կախված է հրատարկված գրքի տպաքանակից: Ինչպես արդեն նշել եմ, միջին տպաքանակը`2000-3000 օրինակ է:

- Որքանո՞վ եք ծանոթ հայ գրականությանը:

- Փոքր հասակում Վիլյամ Սարոյանի պատմվածքներն եմ կարդացել, և նա իմ ամենասիրած հեղինակներից մեկն էր: Պետք է նաև խոստովանեմ, որ սեփական պատմվածքներ գրելու ճանապարհին` թուրք 2-3 գրողներին զուգահեռ Սարոյանը ինձ ոգեշնչողներից մեկն է եղել: 1990 -թվականից «Արաքս» հրատարակչությունը բազմաթիվ հայ գրողների է հրատարակել: Ես ջանում եմ հետևել այդ հրատարակչության տպագրած գրքերին , սակայն նրանք այժմ հազվադեպ են գրքեր հրատարակում: Հիշում եմ նաև Վահե Բերբերյանի վեպը, որ շատ էի հավանել և Երվանդ Օտյանի «Ընկեր Փանջունին», սակայն իմ տեղեկացվածությունը հայ գրակնությամբ այսքանով է սահմանափակվում( էլ չեմ խոսում ժամանակակից գրակնության մասին), քանի որ մյուս կողմից էլ թուրքական հրատարակչությունները հայ գրակնություն չեն հրատարակում:

Հարցազրույցը` Գրանիշ գարակն ակումբ
Անգլերենից թարգմանությունը` Հասմիկ Հակոբյան

Շարքի նախորդ հարցազրույցը վրացի երիտասարդ գրող Գիորգի Գաբիձեի հետ:

Մի շարք գրողներ իրենց Ֆեյսբուքյան հանրագրերում անդրադարձել են ԱԺ 2012 ընտրություններին: Այդ գրառումների հավաքագրումն ու համադրումը ահագին հետաքրքիր պատկեր է բացահայտում, հատկապես գրողների հասցեին քաղաքացիական պասիվության համար  վերջերս հաճախակի հնչեցվող  մեղադրանքների համատեքստում: (ԿԱ)

—————————————

Անահիտ Հայրապետյան
էլի սասերն ու սուպերսթարները, ժողովուրդ, դու էլի մնացիր բորդյուրին, ու քեզ նման տգետի համար կպայքարեն մի քանի բնապահպան, դու էլ սուգ ասելուն սովոր ես, վայելիր քո ծոցից դուրս եկածներին:

Արամ Պաչյան

Ցտեսություն ողորմելիներ, իրոք Ցտեսություն. ավտուբուսներին, տաքսիներին, գազելներին, տասհազարանոցներին, ցինիզմին, դեբիլիզմին, կենդանիզմին, սերժիզմին, լավ նայեք` ձեզ պետք կգա, ԴՈՒՔ ԸՆՏՐԵԼ ԵՔ ՁԵՐ ՃԱԿԱՏԱԳԻՐԸ. Ցտեսություն Բարի ՍԱՏԱԿՈՒՄ

Կարեն Անտաշյան
Հայաստանում հսկայական այլընտրանքային ինստիտուտներ կան ձևավորված բոլոր տեսակի ընտրությունների, ընդունելության քննությունների, ներմուծման, արտահանման, խոշոր տենդերների և այլ չալաղաջ ռեսուրսների բաշխման այլընտրանքային սպասարկման համար: Համակարգեր համակարգերի տակ, երկրի կարևոր գործընթացներն իրականում ուղղորդող չսահմանված ու անտեսանելի հրեշավոր քաղցկեղային գոյացություներ, որոնց սպասարկման մեջ ներգրավված է ահռելի թվով հայ ժողովուրդ: Չի կարելի ասել «կոռուպցիա» և սահմանել այն, քանի որ այն սարսափելի գրագիտությամբ ինքնադապտացվում է ցանկացած ընթացիկ փոփոխության` խորքային բարբարոսությունից դառնալով առերես «խելացի» և այսօր ոչ պակաս կենսունակ է, քան հինգ, տաս կամ քսան տարի առաջ: Այդ քաղցկեղը մի օր կսպանի հասանելի ապագայում նոր Հայաստան ունենալու մեր բոլոր իղձերը… եթե արդեն իսկ չի սպանել:

Սարգիս Հովսեփյան
էս ամեն ինչն իրականում մի բանի մասին ա խոսում, որ չկա ավելի առաջնահերթ հարց Հայաստանում քան մարդկանց սոցիալական վիճակը… ուղղակիորեն դրանից ա կախված, թե էդ մարդիկ ինչպիսի տեղեկատվություն են սպառում, ընդհանրապես ինտերնետ ունեն, թե ոչ, կամ եթե ունեն ինչով են զբաղված ինտերնետում, բացի պոռնոյից ու ադնակլասնիկից, տարբեր տեսակետներ արտահայտող լուրեր կարդում են, թե ոչ… Ի վերջո եթե մարդու առաջնահերթ խնդիրը ձմեռը կուտակած գազի պարտքը մարելն ա, ուսման վարձ մուծելն ա, երեխուն ամուսնացնելն ա, հիվանդ հարազատին վիրահատելն ա ու էլի բազմաթիվ նման առաջին հայացքից “էժանագին” հարցեր լուծելն ա, ի՞նչ քաղաքացիական դիրքորոշման մասին կարող ա խոսք լինել… Այդ ամենն առանց հաշվի առնելու քաղաքացիական դիրքորոշում կարող ա ունենալ հասարակության հազիվ մի 10 տոկոսը, որն էլ հենց ականատես եղանք, մի 10 տոկոս էլ ապահոված քաղաքացիներ են, օբյեկտների, մանր-մունր բիզնեսների,թեթևի մեջ պաշտոնների տերեր, օտարերկրյա կազմակերպությունների աշխատողներ, դրսի հարազատներից պարբերաբար օգնություն ստացողներ… բայց էտ 20 տոկոսի թիվն արդեն տարիներով կայուն ա ու կարծես փոխվելու ոչ մի շանս չունի… մի խոսքով, որքան էլ ցավալի կամ ոմանց համար զարմանալի լինի, բայց պետք ա փաստել, որ այնքան պակասող կրիտիկական զանգվածի մոտ քաղաքացիական գիտակցությունը ձևավորվում ա գրպանում, հաճախ ուղղակի ստամոքսում, ուստի չկա առավել կարևոր հարց, բոլոր տեսակետներից, որի համար իրեն ընդդիմադիր կամ քաղաքացիական շարժում համարող որևէ ուժ պիտի առավոտից իրիկուն պայքարի, քան մարդկանց սոցիալական վիճակի բարելավվումը…

Արտավազդ Եղիազարյան
Մի հատ էլ գրած-ջնջած ստատուս փուչիկների մասին: Ընտրություններ, my ass:

Վահան Իշխանյան
Հանրապետական կուսակցությունը միայն կհաղթի ընտրություններում աղքատների ձայների շնորհիվ, բայց ոչ թե նրա համար, որ աղքատները կարդացել են հանրապետականի ծրագիրը ու հավատացել, թե հարստանալու են. ոչ, աղքատը կորցնում է կարդալու ունակությունը, փոխարենը սրվում է հոտառությունը ու արագ նկատում է այն ձեռքը, որն իրեն ողորմություն կնետի:

Սամվել Մկրտչյան
This is the end, my friend.

Տաթև Այաս

Սա սերիալ նայող, ռաբիս լսող, փողոցում թքող, ծախվող, ՀՀԿ ու ԲՀԿ ընտրող ժողովուրդ ա. էլ գլխիս լոլո չկարդաք փառապանծ ժողովրդիս մասին:

Հայգ
Ժողովուրդ, շնորհավոր ՍՊԱՍԵԼԻ, ԱՐԴԱՐ, ԱՆԿԱՇԱՌ և ԳԵՐԱԶԱՆՑ չընտրությունների առիթով:

Հասմիկ Սիմոնյան
Լավ ա, որ էսօր Նարեկացու ծնունդն ա, պետք ա, անպայման պետք ա մատյանի էն գլուխները կարդալ, որ գլխացավ, սրտխառնուք ու մանթո վիճակներ են  բուժում:

Հասմիկ Հակոբյան
Իրականում խորին հիասթափության այս ալիքը, որ շրջում է Ֆեյսբուքում հենց Ֆեյսբուքի ստեղծած պատրանքի հետևանք է. մի քանի հազար քաղաքացիական գիտակցություն ունեցող օգատատերով իրար հետ շփվելով, մեզ մոտ պատրանք էր ստաղծվել, թե ամբողջ հասարակություն է այդպիսին դարձել: Իրականում պետք չէր այդքան մեծ ակնկալիքներ ունենալ, պետք չի նաև հուսահատվել, մենք հիմա ավելի շատ ենք, քանի 5 տարի առաջ ու մի քանի անգամ ավելի շատ կլինենք 5 տարի հետո.սա պատմական բարդ, երկար ու ժամանակատար պրոցես է:Լրիվ անտեղի իրար ենք վիրավորում. ժողովուրդն ով է` մենք բոլորս, մեր հարազատներն ու բարեկամները, մեր ընկերները. հենց այնպես վիրավորելով ոչ մի բան չի փոխվի, միամիտ մի եղեք, ոչ մի երկիր մի կամ երկու տարում չի դարձել այնպիսին, ինչպիսն հիմա մենք ենք նրան տեսնում ու ցանկանում նմանվել:

Հովհաննես Երանյան
Անկեղծ ասած այսքան տխուր ծննդյան օր չէի ունեցել: Մայիսի 7-ին հայրենիքիցս համատարած փարախի հոտ էր նորից գալիս:

Արմեն Օհանյան
Հաղորդագրություն հանցագործության մասին. մայիսի 6-ին ժամը 8-20 ընկած հատվածում ավելի քան կես միլիոն մարդ ապօրինաբար բերման է ենթարկվել քրեախցեր` իրենց դեմ ընտրացուցմունք տալու:

Հուսիկ Արա
Մայիսի 6-ին հայ ժողովուրդը կայացրեց իր դատավճիռը
Մայիսի 6-ին գրվեց մեր պատմության ամենասոսկալի էջը: Մի քանի օր է՝ փորձում եմ վերհիշել տարեթվեր ու ժամանակաշրջաններ եւ չեմ կարողանում համեմատության եզր գտնել: Ավելի սահմռկեցուցիչ դեպք անհնար է պատկերացնել, քան այն, որ իշխանությունը գնում է ժողովրդին, իսկ ժողովուրդը՝ պատրաստակամ, երջանկությունից փայլելով, վաճառվում է:
Սա վերջակետ է:

Թադևոս Տոնոյան
Ինձ ոչ թե ընտրակեղծիքներն են վախեցնում, այլ գրեթե համաժողովրդական կեղծավորությունն ընտրությունների նկատմամբ:

Վառլեն Ալեքսանյանին

- Տեսնում եմ դեմքս ձեզ դուր չի գալիս,- ասաց Տղամարդը Կնոջը. որն անզգուշություն էր ունեցել նրա հետ միասին վերելակ նստելու,- զարմացած եք ու վախենում եք ինձնից:  Բայցի զուր:
- Ի՞նչ եք ասում,- հարցրեց Կինը, ու հայերենի նրա առոգանությունից Տղամարդըգլխի ընկավ, որ տեղացի չէ,- չհասկացա:
Ներքևում, առաջին հարկի հարթակում, ուր նրանք վերելակի էին սպասում, մութ էր,ու Կինը Տղամարդու դեմքը չէր տեսել: Իսկ այստեղ՝ խցիկում, պայծառ լամպ էր վառվում, և կոճակը սեղմելուց հետո, շրջվելով ու նկատելով Տղամարդու արյունոտ-այլանդակված արտաքինը, Կինը սարսափահար ցնցվել էր, վանդակ ընկած գազանիկի պես նայել էր փակ դռների կողմը ու անմիջապես հասկանալով, որ դուրս պրծնելու ոչ մի հնարավորություն չունի, քաշվել էր խցիկի անկյունը, ձեռքերը բռնցքել, և Տղամարդը հստակ զգաց, որ նա ամեն վայրկյան հարձակման է սպասում կամ անվայել, շատ վատ արարքի:
- Մի՛վախեցեք,- մեղմորեն ասաց Տղամարդը, փորձելով Կնոջը հանգստացնել,- ես մեղք չունեմ, որ տեսքս այսպիսին է: Ընկերոջս հետ հարբած էինք, իսկ նրանք շատ էին: Դրանք միշտ շատ են լինում: Այսինքն ոչինչ էլ չէր պատահի, եթե նրանց խմած քածերը չլինեին. «Գլադիատորների մենամարտ ենք ուզում տեսնել,- բղավում էին ու nգևորում իրենց անճար տղերքին,- կրկես ենք ուզում ուգլադիատորների մենամարտ», և կռիվր սկսվեց: Իսկ նրանք շատ էին:
- Ձեզ ոչ ոք չէր ստիպել այդպիսի մարդկանց հետ գործ ունենալ,- ասաց Կինը նախատինքով, ու ձայնում թեթև արհամարհանք հայտնվեց, թեթև խղճահարություն, ու դեմքից վախը, անհանգստությունը վերացան:
Տղամարդը հասկացավ պատճառը: Կինը հավանաբար մտածեց, որ մեկից, որին այս օրն են գցել,վախենալ չարժե,ընդամենը արհամարհել է պետք ու մի փոքր խղճալ:
- Իզուր եք այդպես լկտիանում,- ասաց Տղամարդը անդուր ժպտալով,- ձեզհամար, համենայն դեպս, ես շարունակում եմ վտանգավոր մնալ: Ձեր հախիցկկարողանամ գալ: Այնպես որ, մի՛ լկտիացեք,մի՛ զայրացրեք ինձ:
Կնոջ աչքերում կրկին սարսափ հայտնվեց, դեմքն աղճատվեց վախից, արագ հայացք նետեց հարկերի թվացույցի կողմը: Տղամարդը նույնպես նայեց: Չորրորդ հարկում էին:
- Որտե՞ղ եք իջնելու,- հարցրեց Տղամարդը:
Կինը չպատասխանեց: Վախ-անզորություն-ատելություն արտահայտող մի հայացքով Տղամարդուն էր նայում:
- Ձեզ հետ եմ,- կտրուկ ու խիստ ասաց Տղամարդը:
- Տասեր… տասեր…- փորձեց շշնջալ Կինը:
- Կոկորդդ մաքրիր,- նույն կտրուկությամբ-խստությամբ ասաց Տղամարդը,-ձայնդ հազիվ է լսվում:
Կինը «Ըհըմ, ըհըմ» արեց ու բարձրաձայն, բայց վանկ առ վանկ, ասաց.«Տաս-ներ-կու-երորդ հար-կում եմ իջ-նե-լու»:
- Եթե կենդանի տեղ հասնեք, հնարավոր է իջնեք,- ասաց Տղամարդը անփույթ:
Կինը պատրաստվեց հեծկլտալու: Աչքերը խոնավացան:
- Դե, դե,- զգուշացրեց Տղամարդը,- արցունքներ չեմ սիրում, դրանք ինձ միայն զայրացնում են:
Կնոջ աչքերն ակնթարթորեն չորացան:
-Ձեզ ի՞նչ եմ արել,- իր ճակատագրին հնազանդ ու անօգնական հարցրեցնա:
-Ոչ մի բան,- ասաց Տղամարդը,- ու մտադիր էլ չէի ձեզ վնասել: Ընդհակառակը՝ փորձեցի բացատրել, որ արյունոտ ու այլանդակ տեսքս թյուրիմացությանարդյունք է: Բայց դուք կարեկցելու փոխարեն արհամարհեցիք ինձ: Դրա համարէլ հնարավոր է տեղ չհասնեք: Այսինքն՝ տեղ կհասնեք, բայց դուրս չեք գա՝ ձեզ դուրս կբերեն:
-Խնդրում եմ,- շշնջաց Կինը,- դուք սխալ հասկացաք: Ես ձեզ միանգամից կարեկցեցի:
- Ուշ է,- բազմանշանակ քմծիծաղեց Տղամարդը:
Կինը նայեց թվացույցի կողմը՝ վեցերորդ հարկում էին:
- Կհասցնեմ,- Տղամարդը Կնոջը հանգստացնում էր,- մինչև տասներկուերորդ հարկ կհասցնեմ ձեզ բռնաբարել, մորթել, մասերի բաժանելու խցկել գրպաններս:
Կինն սկսեց անձայն արտասվել:
- Ընտանիք, երեխաներ ունե՞ք,- հարցրեց Տղամարդը:
- Այո,- արագ ու հուսավառ ձայնով շշնջաց Կինը,- երեք տղա ունեմ, շատ փոքր են, բոլորովին փոքրիկ են:
- Ուզում եք գութս շարժե՞լ,- չարախնդաց Տղամարդը,- գուցե ասեք, որ ձեր երեք փոքրիկներին դեռևս կրծքով եք կերակրում:
Ու նայեց Կնոջ կրծքերին: Հրաշալի կրծքեր էին: Ու մարմինն էլ լավն էր, բայց դեմքն անասնական վախից, անպայման կենդանի մնալու, չմորթվելու, գոյությունը շարունակելու անհագ ցանկությունից այն աստիճանի էր աղճատվել, որ նրան նայելը տհաճ էր: Կրծքերին ուղղված զննող հայացքը տեսնելով, Կինը գունատվեց ու ձեռքերով ծածկեց դրանք՝ ասես մերկ լիներ:
- Իսկ ամուսինս զոհվել է,- աչքերը կախելով շարունակեց ստել Կինը, ու Տղամարդուն դա դուր եկավ՝ ուրեմն մասնագետ ստախոս չէր:
- Այո՞,- հարցրեց ծաղրանքով,- իսկ որտե՞ղ է զոհվել, տիեզերքո՞ւմ:
-Հանքահորում,- շշնջաց Կինը և ոչ միայն հայացքը փախցրեց, այլև շիկնեց:
Տղամարդը ցանկանում էր ինչ-որ բան ասել, բայց այղ պահին վերելակըկանգնեց, ու դռները բացվեցին: Կինը հուսաշող նայեց դռներին, հետո աղերսանքով Տղամարդուն ու փորձեց դանդաղ դեպի դուռը գնալ:
-Չշարժվեք,- ասաց Տղամարդը սպառնալիքով ու սառը, մետաղե ծայնով,- նույնիսկ չփորձեք դուրս գալ կամ ծպտուն հանել, կմորթեմ:
Ու ձեռքը գրպանը տարավ: Կնոջ սարսափը տիեզերական չափերի հասավ: Թվում էր, թե աչքերը բներից ուր որ է դուրս կթռչեն: «Այ քեզ վախ,-զարմացավ Տղամարդը,- այ քեզ ապրելու տենչանք»: Դռներըփակվեցին:
- Հիմար կին,- ասաց Տղամարդը,- այդքան մի՛ վախեցիր, մի ապրելու համար արժե՞այդքան վախենալ,- ու կրկին սեղմեց 12-րդ հարկի կոճակը.դռներըբացվեցին:
Կինը ոչինչ չէր հասկանում: Մեկ դռներին էր նայում, մեկ՝ տղամարդուն:
- Իսկ եթե այդքան սիրում ես կյանքը,- ասաց Տղամարդը ցուցամատը Կնոջվրա թափահարելով,- այդքան ապրել ես ուզում, մի քիչ մարդկային եղիր: Կարիքկա՞ր ինծ արհամարհել միայն այն պատճառով, որ ծեծվել եմ: Հետո ի՞նչ՝ վաղնէլ ես կծեծեմ: Բայց դրանից ի՞նչ կփոխվի: Խելոք եղիր:
Կինն անակնկալի եկավ: Փորձեց արդարանալ: Ինչ-որ բան բացատրել:
- Մի՛ խոսիր,- ասաց Տղամարդը,- դուրս եկ:
Կինն այլևս չէր կարողանում ըմբռնել կատարվածը՝ իրականությունը չէր զգում: Եվ Տղամարդը նորից ապշեց ապրելու, գոյությունը շարունակելու նրա ահռելի տենչանքի վրա: Տեսնես այդ ի՞նչ սպասելիքներ ուներ կյանքից, որ այդքան լինել էր ուզում:
- Դո՛ւրս կորիր,- բղավեց,- ռա՛դ եղիր:
Կինը շփոթահար կախեց գլուխը ու դեպի դուռը գնաց: Աչքերի ծայրերով Տղամարդուն էր նայում, ու սա մի կողմ քաշվեց, որ Կինն ազատ դուրս գա: Դուրս եկավ: Դռների մոտ կանգնեց: Նայեց Տղամարդուն:
- Ներեցեք,- ասաց ցածր:
Տղամարդը սեղմեց տասնվեցերորդ հարկի կոճակը ու տեսավ, որ Կինը նայում է դրսում եղած թվացույցին՝ ուզում է իմանալ, թե Տղամարդը որ հարկում է իջնելու: «Հավանաբար ոստիկանություն զանգահարի,- մտածեց Տղամարդը,- բայց ի՞նչ է ասելու, նույնիսկ մատով չդիպա: Ընդամենը խրատադաստիարակչական հիմար ներկայացում սարքեցի, չնայած, իհարկե, տհաճ ու անախորժ բացատրությունների կարիք կլինի»: Բայց նա այնքան էր հոգնել ու ձանձրացել, որ այդ մասին այլևս չմտածեց:
Երբ լոգարան մտավ ու հայելու մեջ իրեն տեսավ, առաջին պահին կարծեց, թե դիմակով է ու նույնիսկ փորձեց դիմակը հանել: Բայց ոչ մի դիմակ էլ չկար: Դեմքն էր: Արյունոտ կեղևով պատված: Կնոջ անասնական վախն ու սարսափը փոքր-ինչ հասկանալի դարձան: Արյունը շատ էր շատ: Հիշեց, որ կռվի ժամանակ դեմքն անընդհատ խոնավանամ էր, կարծում էր քրտինք է՝ սրբում էր: Ուրեմն արյուն է եղել: «Ոչինչ,- գռմռաց նա,- վաղը կամ մյուս օրը դրանց կգտնենք, ոնց ուզում է լինի՝ կգտնենք»: Տղամարդը սկսեց լվացվել: Երկար ու խնամքով: Իսկ երբ վերջացրել էր ու նորից հայելու մեջ նայեց՝ զարմացավ: Սարսափելի ոչինչ չկար, ընդամենը երկու վերք ուներ: Մեկը ճակատին՝ աջ հոնքից քիչ վեր: Սա խորն էր: Մյուսը քթին՝ կենտրոնում: Սա համարյա քերծվածք էր: Սրբվելուց հետո անցավ սենյակ, պահարանիկից օղու շիշը հանեց, լցրեց, արագ խմեց ու, երր ցանկանում էր մեկն էլ լցնել, զանգահարեց հեռախոսը: Տղամարդը վերցրեց ընկալուչը, բայց չհասցրեց խոսել:
- Քեզ այդ ի՞նչ են արել, ի՞նչ են արել, ի՞նչ են արել,- բղավեց կանացի հիստերիկ մի ձայն,- ի՞նչ են արել, հը՞:
Տղամարդու մորաքրոջ աղջիկն էր: Նույն շենքում էր ապրում՝ տասներկուերորղ հարկում: Բժշկուհի էր ու սիրում էր ծանր իրադրությունները: Չգիտես որտեղից իմանալով, անմիջապես հայտնվում էր ու իր օգնությունն առաջարկում: Եվ ինչ-որ բանի դեմ անպայման սրսկում էր: Սրսկելը պարտադիր էր:
-Ոչ մի բան,- հանգիստ ձայնով պատասխանեց ու մտածեց. «Տեսնես որտեղի՞ց այսքան շուտ իմացավ»:
- Դուռդբաց արա,- կարգադրեց մորաքրոջ աղջիկը,- հիմա գալիս եմ:
- Չէ,- ասաց Տղամարդը,- կարիք չկա:
- Դուռդ բաց արա,- կրկնեց մորաքրոջ աղջիկը,- քեզ հիմա երկու սրսկում է անհրաժեշտ՝ փայտացման դեմ ու վարակազերծիչ:
- Գոնե մեկը,- խնդրեց Տղամարդը,- որն ուզում ես՝ փայտացման կամ վարակազերծիչ՝ դու որոշիր: Բայց մեկը: Լավ էլի:
- Չէ,- ասաց մորաքրոջ աղջիկը,- երկուսն էլ պետք են:
Տղամարդը գիտեր, որ համոզելն անօգուտ է, ուստի ընկալուչը վայր դրեց.բացեց դուռը ու անցավ լոգարան՝ արտաքինը, հնարավորին չափ, ավելի կարգի բերելու: Սափրվելուց հետո օգտագործվող զանազան քսուքների, օծանելիքի, դիմափոշու օգնությամբ այդ բանը նրան կարծես թե հաջողվեց, բայց մորաքրոջ աղջիկը ներս մտնելուց անմիջապես հետո բղավեց.
- Այս ի՞նչ օրի ես: Սա ի՞նչ տեսք է:
Նրա ետևից մի ինչ-որ կին նույնպես ներս մտավ, բայց Տղամարդը չկարողացավ տեսնել դեմքը՝ կինը մնաց դռների առջև, մութի մեջ: Մորաքրոջ աղջիկը սրսկեց Տղամարդուն, աջ հոնքի վերևում եղած վերքին լեյկոպլաստիր փակցրեց ու սկսեց խոսել: Տղամարդը չէր լսում, բայց գլուխը երբեմն դրականորեն էր շարժում, երբեմն՝ բացասաբար: Մորաքրոջ աղջկան այդքանը հերիք էր, ու նա շարունակում էր խոսել: Տղամարդուն շատ էր հետաքրքրում դռների առջև անշարժ m լուռ կանգնած կինը: Դիմագծերը կարծես թե ծանոթ էին, բայց կինը մութի մեջ էր ու հստակ չէր երևում: Մորաքրոջ աղջիկն ի վերջո նկատեց Տղամարդու սևեռուն հայացքը, նայեց այդ ուղղությամբ ու հիշեց, որ մենակ չի եկել:
- Աաա՜ա,- բղավեց նա ու ցատկեց տեղից,- իսկ ես մոռացել էի: Դա այդ ի՞նչես արել, հը՞, այդ ի՞նչ ես արել: Ամենամոտ ընկերուհուս, մանկությանս ընկերուհունսարսափահար ես արել: Տեսնեիր, թե խեղճն ինչ վիճակում ներս մտավ,- մորաքրոջ աղջիկը վազեց դռների կողմը ու ամենամոտ ընկերուհու ձեռքը բռնելով՝ առաջբերեց.վերելակի կինն էր:- Ո՞նց չես հիշում, մեր դպրոցում էր սովորում, առաջինից մինչև տասներորդ իմ դասարանից էր, իսկ հետո Մոսկվա գնաց՝ ուզում էրդերասանուհի դառնալ: ՀիմաՕմսկում է ապրում, պետական թատրոնի հուշարարն է ու ողջ խմբի հետ մեր քաղաք՝ հյուրախաղերի է եկել: Իսկ դու այդ ի՞նչ եսարել, հը՞, այդ ի՞նչ ես արել:
Տղամարդը հիշեց, որ վերջերս, քաղաքում, աչքով շատ հաճախ են ընկել փողոցների լայնքով ամրացված պաստառներ, որոնց վրա խոշոր տառերով գրված էր՝ «Օմսկի պետական թատրոնի հյուրախաղերը: «Ռոմեո և Ջուլիետ», «Օթելլո»: 15-ից 27-ը»: Տղամարդը գարմացած կնոջն էր նայում: Գեղեցիկ, նուրբ ու փխրուն մի էակ էր հիմա նրա առջև կանգնած, ու Տղամարդը հիշեց վերելակի կնոջ խելագար հայացքը, բներից դուրս թռչելու պատրաստ աչքերը, աղճատված դեմքը:
-Իսկ ես ձեզ հիշեցի,- ասաց Կինը անըմբռնելի մի ժպիտով՝ մեղմ ձայն ուներ. նուրբ արտաքինինհամապատասխան, եղնիկանման աչքերին ներդաշնակ, անըմբռնելի ժպիտին սազող,- վերելակում էլ ձեզ անմիջապես կհիշեի ու կճանաչեի, բայց վերելակում ձեր դեմքը չէր երևում, ամբողջովին արյունապատէր:
- Օրիորդ, երդվում եմ այն օրհնյալ լուսնով,
Որ այս պտղավետ ծառերի ծայրն է արծաթազօծում:
Տղամարդը սպասողաբար լռեց ու նայեց Կնոջը:
Կինը զարմացած, եղնիկանման աչքերը հառեց Տղամարդուն: Մտածեց: Ժպտաց:
- Ո՛չ, ո՛չ, մի՛ երդվիր: Թեպետ իմ սիրտը հրճվում է քեզնով,
Սակայն այս գիշեր հաճություն չունեմ դաշինք կռելու:
Դա խիստ հանդուգն է և խիստ անխոհեմ, խիստ հանկարծական,
Նման փայլակի, որ չքանում է, նախքան թե կասես՝ նայիր, փայլում է»:
Կնոջ հաճելի ու ցածր ձայնը զանգակների թույլ ղողանջների նման տարածվեց սենյակում՝ անսովոր իրավիճակին մի ուրիշ հմայք հաղորդելով, ու երեքն էլ, որոշ ժամանակ վայելելով պահը, լռում էին: Հետո Տղամարդը նայեց մորաքրոջ աղջկան, աչքով արեց ու գլխով դռան կողմը ցույց տվեց: Մորաքրոջ աղջիկը բացասաբար m զայրացած շարժեց գլուխը: Տղամարդը չար հայացքով նայեց մորաքրոջ աղջկան ու կրկին գլխով դուռը ցույց տվեց: Մորաքրոջ աղջիկը կարճ մտածեց, հետո անձայն ելավ տեղից ու աննկատ դուրս եկավ (գիշերվա մի ինչ-որ պահի Կինը կասի.«Ես տեսա գլխիդ շարժումը, և թե ինչպես ընկերուհիս դուրս եկավ, ինքս էլ ցանկացա գնալ, բայց, չգիտես ինչու, մնացի: Ու ձևացրի, թե ոչինչ չեմ նկատում», ուՏղամարդը կասի. «Սիրում եմ քեզ»):
15-ից 27-ը, երեկոները, Տղամարդը «Ռոմեո և Զուլիետ», «Օթելլո» էր նայում, և ներկայացման ավարտից հետո Կնոջ հետ իր տունն էին գալիս: Հայ ունևոր թատերասերները ողջ խմբին բանկետի կամ խնջույքի էին հրավիրում, և Կինը հաջորդ օրը ստիպված էր լինում խումհարից դուրս չեկած արտիստներին պիեսը ծայրից ծայր հուշելու: Դա նրան առանձնապես չէր անհանգստացնում և դեռ հակառակը՝ ասում էր, որ այսպիսի հրաշք հյուրախաղեր իր կյանքում երբեք չեն եղել: Այդ ասելիս նա սևեռուն նայում էր Տղամարդուն, ու սա չէր կարողանում հասկանալ, թե Կինը հատկապես ինչ նկատի ունի: Վերջիններկայացումից հետո (հաջորդ օրը խումբը մեկնելու էր) Տղամարդն ու Կինն իրար սեղմված պառկել էին, ու Կինը Տղամարդու համար «Ռոմեո և Ջուլիետը» կարդաց ու «Օթելլոյից» հատվածներ: Հատվածներից մեկի ժամանակ («Որ Օթելլոյին սիրեցի՝ հետը ապրելու համար՝ Հախուռն ընթացքս ու փոթորկահույզ ճակատագիրս թող փողահարեն համայն աշխարհին» ) Կնոջ ձայնը դողաց, ու Տղամարդը,գլուխը բարձրացնելով, նրա աչքերում արցունքներ նկատեց: Ինքն էլ չիմանալով, թե իրենց համար տարօրինակ, բայց մարդկային կյանքում հաճախ պատահող ու հասարակ այս պատմությանն ինչպես է շարունակվելու ու ինչ ավարտ է ունենալու, Տղամարդը, այնուամենայնիվ, քննադատեց Մավրի հախուռն բնավորությունը, իսկ երբ Կինը փորձեց ինչ-որ բան բացատրել, ձեռքով փակեց նրա շուրթերը ու Կնոջը դեպի իրեն ձգեց: