Երբեմն, երբ իսկապես լռություն էր տիրում, երբ գնդացիրների խռպոտ դրդրոցը մարում էր և նռնականետերի կրակոցն ազդարարող այդ սարսափելի խուլ պայթյունները լռում էին, երբ մեզ անծանոթ ինչ-որ բան էր կախվում գծերի վրա, որը մեր հայրերը հավանաբար խաղաղություն էին անվանել, այդ ժամերին մենք ընդհատում էինք ոջիլներ ջարդելը կամ մեր կարճատև քունը. լեյտենանտ Հեքերն իր երկար ձեռքերով շոշափում էր այն զինամթերքի արկղի փականը, որը տեղադրված էր մեր հողե պատին, և որը մենք անվանում էինք պահարան: Նա կաշվե գոտին այնպես քաշեց, որ ճարմանդի մեխը դուրս սահեց իր անցքից՝ մեր հայացքն ուղղելով պահարանի ներսի առատությանը. ձախ կողմում լեյտենանտի շշերն էին, աջ կողմում՝ իմը, իսկ մեջտեղում կար ընդհանուր, հատկապես թանկարժեք ունեցվածք, որը պահվում էր այն ժամերի համար, երբ իսկապես լռություն էր տիրում…
Կարտոֆիլի հետ մատուցվող շնապսի մուգ սպիտակ շշերի միջև դրված էր իսկական ֆրանսիական կոնյակի երկու շիշ՝ ամենահիասքանչը, որը մենք երբևէ խմել էինք: Իսկապես խորհրդավոր կերպով, անթիվ-անհամար մսխումների միջոցով, կոռուպցիոն ջունգլիների միջով իրական Հենեսսին հասնում էր մեր առջև գտնվող անցքերին, որտեղ մենք ստիպված էինք պայքարել կեղտի, ոջիլների և անհուսության դեմ: Մենք ուղեկցում էինք պատանիներին, որոնք դողում էին ամեն տեսակի շնապսներից և գունատ երեխաների ագահ հայացքով քաղցրավենիք էին տենչում՝ այդ թանկարժեք դեղին ըմպելիքի, շոկոլադի և քաղցրավենիքի իրենց բաժնից, և հազվադեպ էր կնքվում փոխանակման գործարք, որը երկու կողմերին ավելի կերջանկացներ:
«Եկե՛ք»,- ասում էր Հեքերը, երբ կոճկում էր մաքուր փողկապը և գոհունակությամբ ձեռքը սահեցնում սափրված կզակի վրայով: Ես դանդաղ դուրս եկա բնի հետևից, ձեռքի ձանձրալի շարժումներով մաքրեցի ծղոտի հետքերը համազգեստիս վրայից և բավարարվեցի մի արարողությամբ. ես սանրեցի մազերս, իսկ ձեռքերս մտցրեցի սուրճի մնացորդով թիթեղյա տարայի մեջ և լվացվեցի Հեքերի սափրվելու ջրով: Հեքերը համբերությամբ սպասեց, մինչև ես կմաքրեի եղունգներս, այդ ընթացքում զինամթերքի արկղը սեղանի պես տեղադրեց մեր միջև և թաշկինակով մաքրեց շնապսի երկու բաժակները, որոնք հաստ պատերով ամուր իրեր էին, և որոնց մենք նույնքան էինք ընտելացել, որքան մեր սիգարետին: Երբ նա պայուսակի հետևից հանեց սիգարետի մեծ տուփը, ես նույնպես ավարտեցի իմ նախապատրաստությունները:
Սովորաբար, երբ կեսօր էր լինում, մենք վերմակը քաշում էինք մեր հյուղակի առջևից, և թույլ արևը տաքացնում էր մեր ոտքերը…
Մենք նայեցինք միմյանց, բաժակները չխկացրինք, խմեցինք ու ծխեցինք: Մեր լռության մեջ նկատելի էր ինչ-որ զարմանալի հանդիսավորություն: Միակ թշնամական ձայնը դիպուկահարի գնդակի հարվածն էր, որն ընդմիջումներով, մանրակրկիտ ճշգրտությամբ խփում էր մեր բունկերի մուտքի մոտ գտնվող ամբարտակը պահող գերանին. փոքրիկ և գրեթե սիրալիր «ֆլափ»-ով արկը խշշաց փխրուն հողի մեջ: Այն հաճախ ինձ հիշեցնում էր դաշտային մկան համեստ ու գրեթե լուռ վազվզոցը, որը խաղաղ կեսօրին վազում էր արահետով: Այդ աղմուկի մեջ նկատելի էր հանգստացնող ինչ-որ բան, քանի որ այն մեզ հուշում էր, որ լուսաբացի թանկարժեք ժամը երազ չէր, երևութական մի բան չէր, այլ մեր իրական կյանքի մի մասնիկն էր:
Մենք սկսեցինք խոսել միայն չորրորդ կամ հինգերորդ բաժակից հետո: Մեր հոգնած սրտերի խշխշոցի տակ այս հրաշալի խմիչքն արթնացրեց ինչ-որ տարօրինակ ու թանկ զգացողություն, որը մեր հայրերը կարոտ էին անվանում:
Մենք այլևս չէինք խոսում պատերազմի, մեր ներկա վիճակի մասին: Շատ հաճախ և շատ մոտիկից էինք մենք տեսել նրա ատամներ կրճտացնող դեմքն ու զգացել սարսափելի շնչառությունը, և երբ վիրավորները մութ գիշերներին գծերի միջև նստած բողոքում էին երկու տարբեր լեզուներով, շատ հաճախ մեր սրտերը դողում էին: Մենք նրան չափազանց շատ էինք ատում, որպեսզի դեռ հավատայինք այն արտահայտությունների օճառային պղպջակներին, որոնք ամբոխը տարածել էր նրա «ուղերձը» արժևորելու համար:
Ապագան նույնպես չէր կարող լինել քննարկման թեմա: Դա մի սև թունել էր՝ լի սուր անկյուններով, որոնց մենք կբախվեինք, և որից վախենում էինք, քանի որ սարսափելի գոյությունը, զինվոր լինելը և մտածելը, որ պատերազմը տանուլ կտրվի, դատարկել էր մեր սրտերը:
Մենք խոսում ենք անցյալի մասին, այն ցավալի իրականության մասին, որը մեր հայրերը կարող են կյանք անվանել: Մարդկային հիշողության այդ եզակի փոքր հատվածը սեղմվել էր հանրապետության նեխած դիակի և փքված պետական հրեշի միջև, և նրա համար մենք պետք է գումար վճարեինք:
«Պատկերացրու մի փոքրիկ սրճարան՝ ծառերի տակ, աշնանը: Օդում խոնավության և փտածության հոտ է տարածվել, իսկ դու թարգմանում ես Վեռլենի բանաստեղծությունը: Դու շատ թեթև կոշիկներ ես հագել, և ավելի ուշ, երբ խիտ ամպերը մթությամբ են պատվում, տուն ես շտապում՝ քարշ գալով, ոտքերդ կորչում են թաց տերևների մեջ, իսկ դու նայում ես քեզ մոտեցող աղջիկների դեմքերին…»,- ասաց Հեքերը: Նա լցրեց բաժակները, հանգիստ ձեռքերով, հոգատար բժշկի պես, որը վիրահատում է երեխային, մոտեցրեց ինձ, և մենք խմեցինք… «Գուցե ձեզնից մեկը ժպտա, դու էլ ժպտաս հետևից, և երկուսդ էլ շարունակեք քայլել՝ առանց շրջվելու: Այդ թեթևակի ժպիտը, որը դուք փոխանակեցիք, երբեք չի մարի, երբեք, ասում եմ քեզ… այն կարող է նույնիսկ ձեր տարբերակիչ նշանը դառնալ, երբ կրկին հանդիպեք մեկ այլ կյանքում… մի հիմար թեթևակի ժպիտ…»:
Նրա աչքերում հրաշալի պատանեկան փայլ հայտնվեց. նա ժպտալով նայեց ինձ, ես նույնպես ժպտացի, վերցրեցի շիշը և լցրեցի այն: Ապա մենք երեք կամ չորս գլանակ անընդմեջ ծխեցինք. թվում էր, որ ոչ մի սիգարետ այնքան ախորժելի չէր, որքան այն մեկը, որին կոնյակի հաճելի բույրն էր խառնվել:
Այդ ընթացքում դիպուկահարի գնդակը մեզ հիշեցնում էր, որ ժամանակն անողոք սահում է, և ուրախության ու պահի վայելքից դուրս մեզ կրկին սպառնում էր կյանքի դաժանությունը, որը մեզ կբաժաներ հանկարծակի հարվածող նռնակից, պահակի տագնապալի ճիչից, հարձակվելու կամ նահանջելու հրամանից: Մենք սկսեցինք ավելի արագ խմել, կատաղի խոսքեր փոխանակել, կիրքն ու ատելությունը խառնվեցին մեր աչքերի նուրբ հրճվանքին, և երբ երևաց շշի հատակը, Հեքերն անասելի տխրեց, նրա աչքերը նմանվեցին մշուշոտ սկավառակների, և նա սկսեց մեղմ ու խելակորույս շշնջալ. «Դու գիտես, որ աղջիկն ապրում էր պուրակի ծայրամասում, և երբ ես վերջին անգամ արձակուրդում էի…»:
Դա նշանակում էր, որ ես պետք է վերջացնեմ զրույցը: «Լեյտենա՛նտ,- սառն ու կոպիտ ասաց ես,- լռե՛ք, լսո՞ւմ ես»: Նա ինքն էր ինձ այդպես ասել. «Եթե ես սկսեմ խոսել մի աղջկա մասին, որն ապրում էր պուրակի վերջում, ապա դու պետք է ստիպես, որ փակեմ բերանս, հասկանո՞ւմ ես ինձ, դու պետք է, դու պետք է»:
Եվ ես հետևեցի այդ հրամանին, չնայած ինձ համար դժվար էր այն կատարելը, քանի որ Հեքերը լռում էր, երբ ես նրան հանդիմանում էի. նրա աչքերը դաժանանում և սթափվում էին, իսկ բերանի շուրջը դառնությունից ծալք էր հայտնվում:
Բայց այդ օրը, որի մասին ցանկանում եմ պատմել, ամեն ինչ սովորականից տարբեր էր: Մեզ սպիտակեղեն էին տվել, բոլորովին նոր սպիտակեղեն և կոնյակ: Ես սափրվել էի, ոտքերս լվացել էի թիթեղյա ամանի մեջ. ես լոգանք էի ընդունել, որովհետև մեզ նույնիսկ նոր գուլպաներ էին ուղարկել, գուլպաներ, որոնց սպիտակ շրջանակներն իսկապես սպիտակ էին…
Հեքերը պառկած էր մահճակալին, ծխում էր և նայում, թե ինչպես եմ լվացվում: Դրսում լիակատար լռություն էր, չարամիտ, կաթվածահար անող, սպառնալից լռություն, և ես դա զգում էի Հեքերի ձեռքերից, երբ նա հին սիգարետից նորը կպցրեց: Նա անհանգիստ էր և վախեցած, մենք՝ բոլորս, որ դեռ պահպանել էինք մարդկային դեմքը, վախենում էինք:
Հանկարծ մենք լսեցինք մեղմ սուլոց, երբ դիպուկահարի գնդակը հարվածեց թփերին. այդ մեղմ շրշյունը ցրեց լռության միջի վախը, և կարծես մեկ շնչով մենք երկուսս էլ պայթեցինք ծիծաղից: Հեքերը ցատկեց, ոտքերով թեթևակի թփթփացրեց և մանկան պես բղավեց. «Ուռա՜, ուռա՜, հիմա խմում ենք, խմում ենք այն ընկերոջ կենացը, որը միշտ նույն տեղին է կրակում և միշտ սխալվում է»:
Նա արձակեց փականը, թեթևակի հպվեց ուսիս և համբերությամբ սպասեց, մինչև նորից հագնեի կոշիկներս և պատրաստվեի խմելու: Հեքերը մի նոր թաշկինակ փռեց տուփի վրա և ծոցագրպանից հանեց երկու հոյակապ, երկար, բաց շագանակագույն սիգարներ:
«Իսկապես հրաշալի է՝ կոնյակ և լավ սիգար»,- բացականչեց նա ծիծաղելով: Մենք բաժակները չխկացնում էինք, ծխում և խմում էինք դանդաղ, հաճելի կումերով:
«Ինձ մի բան պատմիր, դու պետք է ինձ մի բան ասես: Դու ինձ ոչինչ չես ասել, միշտ թույլ ես տվել խոսել»,- բղավեց Հեքերը և լուրջ դեմքով նայեց ինձ:
«Շատ բան չեմ կարող ասել»,- շշնջացի ես, ապա նայեցի նրան, բաժակը լցրեցի և խմեցի նրա հետ. պարզապես հրաշալի զգացողություն էր, թե ինչպես է այդ զով, այդքան համեղ, տաք ըմպելիքը մուգ դեղին գույնով հոսում մեր միջով: «Գիտե՞ս»,- սկսեցի ես վեհերոտ,- «ես քեզնից երիտասարդ եմ, բայց ավելի հասուն: Ես միշտ մնում էի դպրոցում, ստիպված էի աշակերտություն անել, պետք է ատաղձագործ դառնայի: Սկզբում դա դժվար էր, բայց ավելի ուշ, մոտ մեկ տարի անց, ես հաճույք ստացա այդ աշխատանքից: Հիանալի է փայտի հետ այդ կերպ աշխատելը: Դու նկարում ես թղթի վրա, փայտից պատրաստում ես մաքուր, մանր տախտակներ, որոնք սիրով հարթեցնում ես, մինչև փայտի հոտը հասնում է քթիդ: Կարծում եմ՝ բավականին լավ ատաղձագործ կլինեի, սակայն, երբ տասնինը տարիս լրացավ, ստիպված էի բանակ զորակոչվել, որից հետո ես ոչ թե վեց տարի անց, այլ երբեք չհաղթահարեցի զորանոցի դարպասի միջով անցնելու առաջին ցնցումը, ինչի պատճառով շատ չեմ խոսում… ձեր դեպքում այլ է…»:
Ես կարմրեցի, քանի որ կյանքում երբեք այսքան շատ չէի խոսել:
Հեքերը մտախոհ նայեց ինձ: «Կարծում եմ՝ հրաշալի ատաղձագործ եք»,- ասաց նա:
«Բայց դու երբեք աղջիկ չե՞ս ունեցել»,- հանկարծ նա բարձրացրեց ձայնը, և ես հասկացա, որ պետք է ավարտեմ զրույցը: «Երբե՞ք, երբե՞ք: Երբևէ գլուխդ չե՞ս դրել մեղմ ուսին և զգացել նրա մազերի հոտը… երբե՞ք»: Այս անգամ ևս մեկ շիշ դատարկվեց՝ շնապսի վերջին երկու չափաբաժիններով: Հեքերը շուրջը նայեց սարսռեցնող տխրությամբ: «Այստեղ պատ չկա, կարո՞ղ եմ կոտրել այս շիշը»: «Կա՛նգ առ»,- հանկարծ բղավեց նա և վայրի ծիծաղեց,- «ընկերն էլ պետք է ինչ-որ բան անի, պետք է կրակի նրանց վրա»:
Նա մի քայլ առաջ անցավ և շիշը դրեց այնտեղ, որտեղ սովորաբար ընկնում էին դիպուկահարի փամփուշտները, և, նախքան ես կհասցնեի խոչընդոտել նրան, նա պահարանից վերցրեց հաջորդ շիշը, բացեց և լցրեց այն: Մենք բաժակները չխկացրինք, և նույն պահին, դրսում, ամբարտակի վրա, մեղմ «պոնգ» լսվեց: Մենք անհանգիստ նայեցինք վերև և տեսանք, որ շիշը կանգնած էր ամուր, գրեթե անշարժ, բայց հետո նրա վերևի մասը պոկվեց, սահեց ներքև, մինչդեռ ներքևի մասը մնաց կանգնած: Մեծ խեցին գլորվեց առվի մեջ, գրեթե մեր ոտքերի տակ, և ես միայն հասկացա, որ վախենում էի, վախենում էի այն պահից, երբ շիշը կոտրվեց…
Միաժամանակ ես համակվեցի խորն անտարբերությամբ, երբ օգնեցի երկրորդ շիշը դատարկել նույնքան արագ, որքան Հեքերը լցնում էր: Այո՛, վախ և անտարբերություն՝ միաժամանակ: Հեքերը նույնպես վախենում էր, ես դա տեսնում էի. մենք տանջահար նայում էինք միմյանց, և այդ օրը ես նրան ընդհատելու ուժ չգտա, երբ նա նորից սկսեց խոսել աղջկա մասին…
«Գիտե՞ս»,- արագ ասաց նա՝ հայացք նետելով ինձ վրա,- «նա ապրում էր մի պուրակի վերջում, և վերջին անգամ, երբ ես արձակուրդում էի, աշուն էր, իսկական աշուն, ուշ կեսօր, և ես նույնիսկ չեմ կարող նկարագրել, թե ինչպիսին էր այդ պուրակը…». նրա աչքերում բոցավառվեց վայրի, խաբուսիկ, բայց միաժամանակ ինչ-որ խելագար երջանկություն, և ես ուրախ էի, որ չէի խանգարել նրան: Նա շարունակեց խոսել, հետո ձեռքերը ծալեց այն մարդու նման, որն ուզում է ինչ-որ բան ձևացնել, բայց չգիտի, թե ինչպես, և ես հասկացա, որ նա պուրակը նկարագրելու համար դիպուկ արտահայտություններ է փնտրում: Ես բաժակը լցրեցի, մենք արագ խմեցինք, ես նորից լցրեցի, և մենք մի լավ կոնծեցինք…
«Պուրակը»,- ասաց նա խռպոտ, գրեթե մրթմրթացող ձայնով,- «պուրակն ամբողջությամբ ոսկեգույն էր, անմտություն չէ, այն պարզապես ոսկեգույն էր. սև ծառերը ոսկեգույնի մեջ էին, իսկ նրանց մեջ մոխրագույն-կապույտ փայլեր էին. ես խենթ լինելու չափ երջանիկ էի, երբ դանդաղ իջնում էի այնտեղ, դեպի այդ տունը, զգում էի, որ պարուրված եմ անասելի գեղեցկությամբ. ես կլանեցի մարդկային երջանկության դաժան անցողիկությունը: Այդ կախարդական վստահությունն աննկատ գրավեց ինձ… և… և»:
Հեքերը որոշ ժամանակ լռեց, կարծես բառեր էր փնտրում, ես նորից լցրեցի բաժակները, մենք չխկացրեցինք և խմեցինք, այդ պահին շշի ներքևի մասը կոտրվեց ամբարտակի վրա, և դանդաղ, գրեթե աննկատելի դանդաղությամբ բեկորները մեկը մյուսի հետևից գլորվեցին առվի մեջ:
Ես սարսափեցի, երբ Հեքերը հանկարծ վեր կացավ, խոնարհվեց և վերմակն ամբողջությամբ մի կողմ նետեց. ես քաշեցի նրա վերարկուի թևից և հասկացա, թե ինչու է նա այդքան ժամանակ վախեցած: «Թո՛ղ ինձ»,- բղավեց նա,- «թո՛ղ ինձ… ես գնում եմ, ես գնում եմ պուրակ…»: Դրսում կանգնած էի նրա կողքին՝ շիշը ձեռքիս: «Գնում եմ»,- շշնջաց Հեքերը,- «մինչև վերջ գնում եմ, մինչև տան վերջը: Այնտեղ շագանակագույն երկաթյա դարպաս կա, և նա ապրում է վերևում, և…»: Ես վախից խոնարհվեցի, որովհետև մի արկ սուլելով իմ մոտով հասավ ամբարտակին, ճիշտ այնտեղ, որտեղ շիշն էր գտնվում:
Հեքերը մրթմրթալով շշնջում էր անհեթեթ բառեր. նրա դեմքին խորը, այժմ արդեն շատ նուրբ երջանկություն էր դաջված, և գուցե ժամանակ գտնվեր նրան հետ կանչելու, ինչպես նա ինձ հրամայել էր: Նրա անիմաստ խոսքերից ես միայն մեկ բան հասկացա. «Ես գնում եմ, պարզապես գնում եմ այնտեղ, որտեղ ապրում է իմ աղջիկը…»:
Ես շատ էի վախենում, երբ կոնյակի շիշը ձեռքիս կծկվել էի հատակին, մեղավոր էի զգում սթափ լինելու համար, մինչդեռ Հեքերի դեմքը աննկարագրելի ճառագում էր քաղցր հարբեցողությունից: Նա սևեռուն նայում էր արևածաղկի սև ցողունների և ավերված բակերի միջև ընկած թշնամու գծերին, ես ակնդետ հետևում էի նրան. նա սիգարետ էր ծխում: «Լեյտենանտ»,- կամացուկ կանչեցի ես,- «խմի՛ր, արի՛ խմենք», հետո շիշը մեկնեցի նրան, և երբ փորձեցի վեր կենալ, զգացի, որ ես նույնպես հարբած էի, հոգուս խորքում անիծեցի ինձ, որ ավելի շուտ չէի կանչել նրան, քանի որ հիմա թվում էր, թե շատ ուշ է: Նա չէր լսել իմ կանչը, և երբ ես ցանկանում էի բերանս բացել՝ կրկին կանչելու և նրան վերևից ընկնող շշի հարվածից ապահովագրելու համար, պայթուցիկ արկից լսեցի շատ զիլ ու հստակ «պինգ»: Հեքերն անսպասելի շրջվեց, մի պահ երանությամբ ժպտաց ինձ, ապա սիգարետը դրեց ամբարտակին և դանդաղ ներս սահեց: Սառնությունը սողոսկեց սիրտս, շիշը սահեց ձեռքիցս, և ես ապշած նայեցի կոնյակին, որը դուրս սահեց մեղմ կչկչոցով և փոքրիկ լճակ գոյացրեց: Կրկին լռություն էր տիրում, և այդ լռությունը սարսափելի էր…
Վերջապես ես համարձակվեցի նայել Հեքերի դեմքին. նրա այտերը փոս ընկած էին, աչքերը՝ սև ու սևեռուն, թույլ լույսի միջից նրա դեմքին դեռ նկատվում էր փթթուն ժպիտը, մինչ նա խելագար խոսքեր էր շշնջում: Ես հասկացա, որ նա մահացել է: Ես բղավեցի, բղավեցի խելագարի պես, կռացա ամբարտակի վրա, մոռացա զգուշությունը և բղավեցի մոտակա անցքի վրա. «Հե՜յ, հե՜յ, օգնե՛ք, Հեքերը մահացել է»: Այդժամ, առանց պատասխանի սպասելու, սարսափած, լաց լինելով ես փռվեցի գետնին. քանի որ Հեքերի գլուխը թեթևակի բարձրացել էր, տեսա, որ արյուն էր հոսում՝ սարսափելի դեղնավուն-սպիտակ զանգվածի հետ միասին, որը նրա ուղեղն էր: Այն հոսում էր ու հոսում, և ես սարսափով մտածում էի՝ որտեղի՞ց է գալիս արյան այս ողջ հեղեղը, միայն նրա գլխի՞ց: Բնին կից հատակը ծածկված էր արյունով, կավային հողը լավ չէր ներծծվում, և արյունը հասավ այնտեղ, որտեղ ես ծնկել էի դատարկ շշի կողքին…
Ես աշխարհում մենակ էի մնացել Հեքերի արյան հետ, որովհետև Հայնը չէր պատասխանում, և դիպուկահարի գնդակի մեղմ շրխկոցն այլևս չէր լսվում…
Հանկարծ լռությունը խախտվեց պայթյունի ձայնից. ես վախից վեր թռա և նույն պահին մեջքիս հարված ստացա, որը, սակայն, ինձ բնավ ցավ չպատճառեց: Ես խոնարհվեցի՝ գլուխս դնելով Հեքերի կրծքին, և երբ լսեցի Հայնի բնից եկող գնդացրի վայրի դղրդոցը և ականանետերի սարսափելի հարվածները, որոնք մենք անվանում էինք գործիքներ, լիովին հանգստացա. չէ՞ որ Հեքերի մուգ արյան հետ, որը ողողել էր հատակը, խառնված էր մի պայծառ, զարմանալի պայծառ արյուն, որն ինձ ծանոթ էր, քանի որ տաք էր և իմն էր: Եվ ես շարունակում էի դա կրկնել անվերջ, մինչև որ երջանիկ ժպտալով հայտնվեցի այն պուրակի մուտքի մոտ, որը Հեքերը չէր կարողացել նկարագրել, քանի որ ծառերը մերկ էին, միայնությունն ու ամայությունը բույն էին դրել առասպելական ստվերների մեջ, և հույսը մարեց իմ սրտում, երբ հեռվում, անասելի հեռվում, տեսա Հեքերի ալիքավոր ուրվագիծը՝ մեղմ ոսկեգույն լույսի ֆոնին…
(1948) Թարգմանությունը գերմաներենից՝ Թագուհի Հակոբյանի
