Նէ
Երբ նէ կը խնդայ,
ժամանակը կը թեքի
լսելու համար զինք,
եւ նոյնիսկ լռութիւնը
թագազուրկ կը զգայ
Քովն անոր ուրախութեան:
Նէ չի գիտեր այդ..
Նէ չի գիտեր` ինչպէս կը բուժէ
օդը իր շուրջը,
եւ ինչպէս նոյնիսկ ստուերները կը հակին անոր ջերմութեան վրայ։
Անոր աչքերը ոչ միայն կը տեսնեն, այլեւ կը հասկնան…
կորզելով քեզմէ ճշմարտութիւնը զոր թաքցուցած ըլլալդ չէիր գիտեր մինչեւ պահն այդ:
Ես կրնամ ապրիլ ամբողջ կեանքն այնպէս, ինչպէս նէ կը դիտէ զիս,
Եւ երբեք զգալ չսիրուած, որեւէ անգամ։
Նէ երազ չէ…
երազներն ունին աւարտ։
Նէ պատճառն է, որ ես արթննամ,
Եւ բարձրաձայն խոստումն է, որ սէրը, իրական սէրը, կ’ապրի յաւիտեանս:
26.10.2025
–
Լոյսը
Լոյսը նուրբ չէ․ կը քերծէ այն
Ինչի վրայ որ կը շողայ:
Սպիներդ կրէ, տղաս,
Հպարտութեամբ,
Քանզի լոյսը խոր կը խոցէ –
Բայց դուն, ահա,
Վերապրեցար։
Ու կը շողաս։
–
Ասֆալթին վրայ
Խոնաւ շունչը
Վեց ամսական
Սեւ շունիկին՝
Կամաց-կամաց
Ամուր փակաւ
նեղ փողոցի
սեւ ասֆալթին,
մինչ կը դիտէր
անձրեւն ինչպէս
լոյսով լեցուն
մաղով անտես
հայելիներ
կը գծագրէր
սեւ ասֆալթին:
Քաղցը ճնշեց՝
Յոգնած կոպերն
Իջան դանդաղ
Իջան ծանր
Ու հանգչեցան
Սեւ ասֆալթին,
Ու փաթթուած
կապոյտներու
տաճարներէն
ի վար հոսող
յորդ օզոնին՝
քունի անցաւ
ու երազեց
շունիկն անտէր,
Սեւ դնչիկը՝
Մերկ ասֆալթին։
Նախ եւ առաջ
լսեց ձայներ,
Մարդոց ծիծաղ՝
Կեանքի ձայնն էր
առանց քաղցի:
Դիտեց անկուշտ
Ուրախ վազքը
Ժիր ու կայտառ
այն մանչուկին․
Դիտեց այնպէս,
կարծես իրաւ՝
ուրախութիւնն
ըլլար լեզուն,
զոր լաւ գիտէր
ժամանակին:
(կորչին հիմա
գլխուն մէջէն
աղբարկղին
խոստումները,
զոր երբեմն
առատ-առատ
ան կը լափէր,
բայց շատ յաճախ
շատ կը փնտռէր
ու չէր գտներ
երկար օրեր)
Յայտնուեցաւ
տղամարդը
կարմիր դէմքով
եւ տնական
զգեստներով,
ըսաւ խօսքեր,
որոնք, յիշեց,
ժամանակին
չէին խափեր․
«վազէ՛, վազէ՛,
Ու գնդակը
Ետ ինծի բեր»։
(Ինչպէս վազէր՝
Երբ որ կաղ էր,
Ու քաղցն անտէր
Կողին ետեւ
երկրորդ սիրտ էր՝
մահուան ռիթմով
կը տրոփէր․
«Դարձիր, շունիկ,
Ապաստարան,
մութը չեկած –
Վայրն անհասցէ
Ու մոռցուած,
Մատուռդ քու
Նեղ, անիծուած՝
Բաց երկինքի
Աստղերուն տակ»։)
Բայց ամէն ինչ
Մէկ անգամէն
Պայծառացաւ,
Ու ան վազեց՝
աւելի արագ, քան ցաւը,
աւելի արագ, քան ժամանակը
եւ աւելի հզօր քան քաղցը։
Այո, սա ինքն է՝
մորթը մաքուր է
մարմինը` ուժեղ․
արձակ կը հաչէ
հարազատ լեզուն,
որ մոռցուած էր
ծնունդի օրէն․․․
Գնդակը գտաւ
սուր ատամները․
կը վազէ հիմա
դէպի իր հայրը։
Ինք նկատուած է:
ԻՆՔ ՏԵՍՆՈՒԱԾ Է։
«Բարի ես, շունիկ»,
Իր տէրը կ՛ըսէ,
Բոլորը նոյնը
սիրով կը կրկնեն։
․․․Մինչեւ որոտը
Երազը ջարդէ։
Երազն անուշիկ
Անհետ չքացաւ՝
Լրիւ կատարուած
Խոստումի մը պէս։
Կարճ դադարէն ետք՝
Անձրեւ է նորէն․․․
Ասֆալթին վրայ
կողք կողքի պառկած
Երկրորդ սրտին հետ՝
Շունը կը յիշէ․
Ուրախութիւնը
Իր հոտը ունի․
Կորուստը՝ նոյնպէս –
կ՛առնէ ան հիմա
հոտը կորուստին
Միայն ու միակ,
օդին մէջ մաքուր,
Տխուր, անձրեւոտ`
Այնքան հարազատ:
–
Կու գայ պահ մը
Կու գայ պահ մը՝
երբ աշխարհը կը նեղնայ
շնչառութեանդ չափ`
անհորիզոն,
Խոր ու մթին
պարապութիւն,
անյուսութեան անեզրութիւն,
ու միայն զարկերակիդ
թոյլ թիք-թաքն է,
որ կը յուշէ`
«պէտք է շարժիլ»։
Ես սորվեցայ՝
Ազատութիւնը
Կամքն է ապրելու
երբ մարմինդ
ճամբորդութեան քարտէսը իր
կորսնցուցած կը թուի։
Ու չկայ
ազատութեան աւելի մեծ խթանիչ
քան սարսափը խելագարութեան,
Որ ամէն օր
Հացիդ հետ կրծեցիր։
Արեւը, որ կը դաղէր
իր ժամերը մորթիդ վրայ,
Ունէր ընդամէնը
մէկ հարցում.
«Դուն ին՞չ չափով քեզմէ
Կրնաս յանձնուիլ – հրաժարիլ,
որպէսզի մնաս ինքդ քեզ»։
Երբ կը գիտնաս`
չիք փրկութիւն,
այնժամ, նոյնիսկ լռութիւնը
(ճնշուած – սեղմուած
մինչեւ գիծը յետին)
Կը սկսի խօսիլ քեզի
Զարկերակիդ եւ
Վերապրումի
խոստումին մասին,
զոր միրաժի պէս
անիրական կը կարծէիր։
Այնժամ,
երկիրը, կարծես,
Կը սկսի շնչել
կրկին։
Կենդանի ըլլալ
կը նշանակէ ըլլալ լման,
եւ ըլլալու համար ամբողջական`
Պէտք է ըլլալ պատրաստակամ
կտրելու ինքդ քեզ`
որպէսզի
լոյսը գտնէ ճամբան`
ներս։
–
Աւարտներ
Աւարտները չեն վախցներ.
Կը վախցնէ չգրուած տողը,
նախադասութեան կիսուն չորցող Մելանը եւ
սիրտը, որ կը փորձէ յիշել երգը,
զոր երբեք չհամարձակեցաւ երգել:
Այն, ինչ որ կը խանգարէ վերջին անդորրը,
լռութիւնը չէ,
այլ այդ պահուն սենեակ խուժած արձագանգը
այն բաներուն
որ մենք չըսինք,
ջերմութիւնը, զոր զսպեցինք`
Զգուշաւոր,
Եւ երազը` յետաձգուած
մէկ այլ լուսաբացի։
Սակայն անոնք, որոնք կը քալեն անձրեւին մէջէն ոտաբոբիկ,
որոնք գիտեն շոյել բոյսը եւ անուանել զայն գեղեցկութիւն,
որոնք կը կորսնցնեն իրենք զիրենք ու կը վերադառնան ծիծաղելով՝
Անոնք չունին դողացող ստուեր
իրենց ետին։
Քանզի երբ մոմը կ’այրի անդադար,
ան չ’ափսոսար ինքն իր վրայ,
Ու չի սգար կրակը`
այրող նիւթի վերջին համար –
փայլիլ կ’ուզէ
ամբողջութեամբ,
եւ կը ցանկայ
անմնացորդ
անհետանալ։
–
Անտառին մէջ
Որսորդը կապեց գօտին
Ու մտաւ անտառ:
Տեսաւ եղջերուն ծառերուն մէջէն`
Զոհն էր ան,
որ պիտի դառնար վկայ:
Բռնեց շունչը
Լայնշեղ կուրծքին մէջ`
Ձիւներուն մէջէն
փախչող ուրուականի մը պէս:
Ծանր էր հրացանն այդօր
եւ աղօթքը` դաժան,
անտառին մէջ,
որ կը շշնջար մահ:
Վերջին թիրախն էր.
Նշան բռնելու ալ կարիք չկար-
Քաշեց բլթակը,
Պահը կանգ առաւ.
Որոտը պատռեց փրկութեան
Թաղանթը բարակ:
Եղջերուն ահով
Արագ հեռացաւ –
Ինկաւ որսորդը երեսի վրայ,
Խանձուած դէմքով
Եւ արիւնլուայ:
Զանգը չհնչեց,
Քահանան չօրհնեց,
Ուխտադրուժ հոգին
Երկինքը մերժեց:
Պարտադիր գործ էր`
Լուռ կատարեցին
Երեք հին ընկեր –
Սառած հողին մէջ,
Հրացանին հետ:
Անտառը դեռ կայ…
Չոր տերեւներն են`
Անցորդի մ’ի տես`
Կը բարձրանան վեր
ու կը շշնջան լուռ
Պաղատանքը նոյն`
«Ներեցէք մարդուն,
Քանզի
Չզղջաց
Իր մահուան համար»։
18.10.2025
–
Տոքթոր Ժիվակօ
լռութեան մէջ
օդը ծանր է
անաւարտ խօսքի պէս:
Ձիւնը` յենած պատուհաններուն,
կը սպասէ,
որ մէկը կեանք տայ իրեն
գոլ արտաշնչումով`
Ներսէն:
ԱՆ կը լսէ
բառերու տակի դողը,
կեանքի այն թոյլ զարկերակը,
որ կը շարունակուի նոյնիսկ ցրտահարութեան մէջ։
Անոր ձեռքերը կ’ուզեն յիշել,
թէ ինչպիսին էր ջերմութիւնը.
Ձեռքեր,
որոնք իրենք
առաջ
Տաք սպեղանի էին
տագնապով
իր դուռը ծեծողներու
Վէրքերուն վրայ:
Երբեմն լռութիւնը կ’ըլլայ
առաջին խօսողը:
Երբեմն սիրտը
պարզապէս մոմ մըն է, որ
Կը մերժէ մարիլ
մոռացութեան անծայրածիր սպիտակութեան մէջ։
Ան զգուշօրէն կը կրէ այդ բոցը՝
Որովհետեւ
անհրաժեշտ է վկայ մը
իր սիրոյն:
Պէտք է մնայ ապացոյց մը
այն մասին,
որ նոյնիսկ անշարժութեան մէջ,
ինչ-որ բան
Կ’այրի դեռ:
03.10.2025
–
Քարամազով մը
Ալյոշան
Կը քալէ ձիւնին մէջէն
կարծես աշխարհը ըլլար աղօթք մը
Կէսը` շշուկով,
Կէսը` մոռցուած։
Եկեղեցւոյ զանգին ղօղանջը
Տանկ տանկ
Իմ եւ քու գիտցած խորհրդանիշները չեն,
Այլաբանութիւններ չեն,
Մէկ` այսպէս ու մէկ` այնպէս
Պատմուած,
Այլ վէրքերն աղօթքին՝
Կը կանչեն զինք հեռուէն,
Հակառակ որ օդը ցուրտ է
Հարցականներով:
Հաւատքը անոր համար
ամրոց մը չէ, ուր պատսպարուի,
Պաշտպանուի
Կամ ամրանայ խոստացուած
Դրախտին համար։
Ալյոշան…
Հաւատքը անոր համար
դողացող բոց մըն է
սենեակի մը մէջ` առանց պատերու,
Եւ Վանիայի ծիծաղը
քամին է, որ կրնայ
Մարել զայն։
Ան կը սիրէ մեղաւորը,
ոչ թէ որովհետեւ կը հաւատայ մեղքին,
այլ որովհետեւ կը տառապի
Շնորհքի
Մինակութեան մէջ:
Ալյոշան…
Անոր աչքերը
մաքուր են ինչպէս ջուրը, որ երբեք չ’ընտրեր
Զով արտացոլալցնել իր մէջ.
Աչքերը կը կրեն իւրաքանչիւր մարդու պատկերը
եւ իւրաքանչիւր մարդու յուսաբեկումը`
Խորքին:
Երբ ան ծունկի կու գայ`
ծունկի կու գայ ոչ թէ
Սրբապատկերներուն,
այլ սեփական ցաւին առջեւ:
Երբ ան կը կայնի`
Կը կայնի ոչ թէ յաղթական մէկուն պէս,
այլ գութի եւ ողորմածութեան մէջ`
Պզտիկցած:
Այդպէս` ան տերեւ մըն է,
Որ կը դողայ
տերեւի պէս,
Առկախ`
երկինքին եւ
Տիղմին
միջեւ։
12.10.2025
Պատերազմական Գիշեր
գաղտնի հրամաններով
ցնցուող գիշեր
երկիրը` մահերու գրանցման
նորակազմ
մատեան
վէրքերը`
լայն-լայն
շարքերով երկար,
մԱԿ-ի
նիստերու
ընդարձակ լուսանցքին վրայ
կը տեղայ անձրեւ
ասեղ առ ասեղ
կը խամրի կեանքը
ապա համազարկներով
նոր շունչ կը ստանայ
մինչ ես կը սպասեմ
վերջին լուրերուն –
վերնագիրներուն`
Աստուծոյ ջինջ ու պարզ
ձեռագրով հիւսուած:
–
Պատերազմի Աշուն
Մեր պատշգամբի
Թուփերուն
Թերթերը
Դեղին
կ’ինան
Աղմուկով
Դեղին:
Անմեղութիւնը
Տեղ չունի
Տեղ չունի
պահուըտելու
Բացի արանքը
Թիւ իքս յարկի առաստաղին ու յատակին`
Կրակին մէջ
Զիրար հրող,
Զիրար գրկող –
Երկաթ-պեթոն
Բարձերուն մէջ
Արեան մսուր
Արուարձանին:
Արիւնն անզօր է`
Շուտով կը չորնայ
Ըստ
Բոլոր տեսութիւններուն
Յար կրկնուող
այս եղանակին:
*
Կը դիտեմ աշխարհը,
Որ կը դողայ
միտքի լուռ հպումներէն։
Մէկ նայուածքը բաւարար է,
Որպէսզի օդը վիրաւորուի:
Կամ ծաղիկին յիշեցնելու, որ ժամանակին լոյս էր վրան հասկերուն,
Որոնք հողին մէջ առաջինը ծիլ տուին:
Մենք չենք գիտեր
Թէ որքան մեղմ մեր սիրտերը
Կը խօսին արեւախանձ, կոշտ քարերուն
եւ
իրերու ստուերներուն հետ,
որոնք այլ լեզուի մը մէջ
Լռութիւն կը կոչուին:
Երբ ես վախս կը վերածեմ ջուրի,
ան կը հոսի դէպի բարութիւն։
Երբ ես կարօտս կը վերածեմ ջերմութեան,
աշխարհը կը մօտենայ ինծի
ինչպէս եղնիկ:
Ոչինչ անշարժ է։
Նոյնիսկ ցաւը կը ծռի,
որպէսզի իմաստ ընդունի:
Թերեւս սա է հրաշքը`
դիտել այն, ինչ գոյութիւն ունի
Եւ թոյլ տալ, որ ան դառնայ
քիչ մը աւելի
կենդանի`
շնորհիւ քեզի:
Lուսադէմի երազ
Կը դիտեմ պատուհանէն այն կողմ՝
Ինչպէս քամին կը քշէ անձրեւի միակ կաթիլը
օդի եզերքով,
Մինչ ետիս
Մէկը նստած է մինակ՝
Տունը, որուն պատերուն մէջ կը հալի քիչ քիչ։
Եւ ժամացոյցը կը ճչայ ու կը ճչայ․․․
Կը լսեմ՝ պատերը ինչպէս կը տնքան…
Քրտինքը կը հոսի անոնց վրայով –
Անոնք կը սգան,
բայց արցունքներ թափել` այլեւս չեն կրնար։
Մահը նստած է ժամացոյցին մէջ․․․
Եւ ամէն մէկ զարկով,
Կը ցնցէ այն ինչ մնացած է տունէն,
Հայերէն գիրքերու մնացուկներուն հետ,
Արտատարածքային հարթութեան մը վրայ․
“սփիւռքն է”, կ՛ըսեմ, կիսարթուն միտքէս։
Դուրսը շունը կ՛ոռնայ․․․
Առտուայ հինգն է՝ կարծեմ․․․
Յայտնութեան շեփորը կը փչէ ահազդու ինչ-որ եղանակ,
Եւ աչքերուս առջեւ թարմ հիւթերու մեծ բաժակը
Բորբոս կը կապէ ամբողջութեամբ եւ
Վայրկեանական։
Մահը միշտ եղած է այստեղ,
Եւ այդ ամբողջ ընթացքին,
Մենք կը հալէինք իր մէջ։
Կամ սա կեանքն է, եւ ոչ՝ որեւէ այլ բան։
Եւ ո՞վ ըսաւ, որ չպէտք է այդպէս ըլլայ։
Պէյրութ, Լիբանան
