Մարիսա Մարտինես Պերսիկոն (Բուենոս Այրես, 1978) արգենտինացի գրող և հետազոտող է, ապրում ու ստեղծագործում է Իտալիայում։ Սովորել է Բուենոս Այրեսի և Սալամանկայի համալսարաններում, ստացել է իսպանական և լատինամերիկյան գրականության դոկտորի աստիճան։ Այժմ իսպաներենի և թարգմանական գրականության է դասավանդում Ուդինեի համալսարանում։
Հեղինակել է ութ բանաստեղծական ժողովածու, արժանացել է Ռաֆայել Մոռալեսի անվան պոեզիայի ազգային մրցանակին Իսպանիայում, ինչպես նաև լատինամերիկյան գրական դաշտի այլ հեղինակավոր պարգևների։
Մարիսայի պոեզիան խոսում է հիշողության, կորստի ու կոլեկտիվ ցավի լեզվով՝ շշուկով, ինչպես ամենակարևորը ենք ասում մտերիմ մարդուն։ Նրա գործերում միահյուսվում են անձնականն ու անանձնականը. մարմինը փնտրում է իր տեղը սեռի առանձնության մեջ, ընտանիքում, սոցիալական ու քաղաքական տարածքներում՝ հանդերձարանի հայելում երևացող պորտի խալը դարձնելով պոեզիայի առանցք։
Ստորև ներկայացված են հեղինակի բանաստեղծությունների առաջին հայերեն թարգմանությունները՝ «Երկինքը փակագծերում» (Valparaíso 2017) և «Ֆինլանդիա» (Ril Editores 2021) ժողովածուներից։
ՀԱՆԴԵՐՁԱՐԱՆ ՆԱԱՆԹԱԼԻՈՒՄ
Սաունայից հետո
մտնում եմ այնտեղ,
ուր կանանց սերունդներ են հանել
իրենց կոշիկներն ու ներքնազգեստը։
Մարալ ոտքերի,
կնճռոտ վզերի, ցելիուլիտի
խորհրդանիշերով ու դելֆիններով
դաջվածքների շքահանդես է։
Եղանակը լավն է,
ու բախտներս բերել է, որ
համակենտրոնացման ճամբարում չենք։
Ոչ թե անտեր կոշկակույտում, այլ
դարակում ինձ են սպասում կոշիկներս։
Աչքովս են ընկնում
ցայլքի կարմրամազը մի աղջկա,
տանջված դեմքը մի կնոջ,
հետույքը մի աղջնակի,
անգլուհին՝ բրազիլական վաքսով ու հագին թելով,
որի տակից դուրս էր պրծնում նույնիսկ ծլիկը,
ու մի շիկահեր ֆիննուհի,
որի պտուկներն իրար էին գալիս մազերը սանրելիս։
Պատից կախ հայելում նայում եմ ինձ։
Ահա դժբախտ պատահարներս, որոշումներս,
հետքերը սիրո։
Պորտիս խալը։ Փնթի կարված կեսարյանը։
Կաշվե գոտու հետքը կրծքավանդակիս՝
իբրև մանկության հուշ։
Չլինի՞ մի անտես աստված
թափառում ու ոտնահետքերն է թողնում
մեր մարմիններին։
Մաշկը բառից լավ է պատմում դիպվածը։
Պատմում է ու գնում։
ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆ
Աշխատավայրում
էլեկտրական սայրը
կտրեց հորս մատը։
Ասում են՝ վերցրեց արնաշաղախ բութն ու
առանց բառ ասելու
աղբը նետեց։
Տանը պատմեց, որ կտրվածքն անթերի էր։
Անցավ։ Նույնիսկ արյուն չեկավ։
Ապրեց հաշտ ու համերաշխ
առանց երկու ֆալանգի,
միայն երբեմն իրերը
սահում էին ձեռքից,
կամ երկարում էր՝ բռնելու շիշը,
բայց ճանկում էր լույսը։
Երբ հարցնում էին՝
ինչո՞ւ ձախ ձեռքը չի օգտագործում,
պատասխանում էր, թե
իրերին հպվելու իր ձևն էլ դա է.
բացակա մատով շոշափել
կորությունն առարկայի։
Գուցե սայրը տարել է և
ի՞մ բթամատը։
Գուցե այդ պատճառով է, որ
կառչած եմ իմ կորուստներից —
համառորեն,
մշտապես կարիք ունեմ զգալու
դատարկությունն ամենի,
ինչը մի ժամանակ իրական էր։
ԵՐԿԻՆՔԸ ՓԱԿԱԳԾԵՐՈՒՄ
Երբ թվում է՝
իրերն իրենց տեղն են ընկել,
դեռ չի նշանակում, թե
ամեն բան քո ձեռքում է։
Գուցե այդպես է
պարարտ հողում արմատ գցում և
ծիլ տալիս ունայնության ծառը։
Ինչպես ընթրիքին չսպասված հյուրի՝
պիտի դատարկության համար
մի աթոռ պահես։
ՏԽՈւՐ ԱՉՔԵՐՈՎ ՁՈւԿ
«Տխուր աչքերով ձուկ մի առ»,-
ամեն անգամ շուկայից գալիս ասում էր մայրս։
«Եթե կայծ չկա աչքերում, ուրեմն հին է,
սատկել է վաղուց»։
Հիմա,
երբ շուկաներում ու բիստրոներում
աչքս ընկնում է ձկան աչքին,
սևեռում եմ հայացքս
փոս ընկած եղջերաթաղանթին,
հոգնած ծիածանաթաղանթին
ու նայում երկար։
Մայրս կրկնում էր.
«Զգույշ, չխաբեն քեզ, տխուր աչքեր չծախեն քեզ»։
Ի՞նչ մեղքս թաքցնեմ.
չնայած լավ գիտեմ,
բայց քանի՜ անգամ եմ
մատս հենց տխուր աչքին դրել։
ԿԱՐՃ ԿԵՆՍԱԳՐԱԿԱՆ
Հազիվ են ճանաչում իրար,
բայց արդեն հասցրել են տալ
պահին վայել հարցերը.
ի՞նչ ես սիրում ուտել,
որտե՞ղ ես ապրում,
ո՞ր երկիրն ես երազում։
Իհարկե, հարյուր անգամ
տվել են նույն պատասխանները
ու կրկնում են հիմա
անգիրի պես, ինքնավստահ,
կամ գուցե հանդիպման ճամփին
թեթև խմբագրած։
Օտարի հոգին ճանաչելու համար
բավական է հարցնել.
ի՞նչն է լացացրել քեզ։
ՍԱՐԱԵՎՈՅԻ ԴԻՊՈՒԿԱՀԱՐՆԵՐԸ
Ինչո՞ւ արձակուրդներին
չենք գնում Բոսնիա։
Տարիներ է՝ նույն հարցն ես տալիս։
Դու թերթում էիր Bell’Europa ամսագիրը
և աջուձախ անում տնով մեկ,
ձեռքիդ՝ պատկերը
հին հրեական գերեզմանոցի։
Լուսանկարում Cvjećara կոչվող խանութի
քարից ծաղիկ է ծլում՝
իբրև հուշ ընկած ռումբերից։
Դու ասում էիր ինձ՝
այստեղ խոլորձներ են վաճառում
սիրահարների և մեռելների համար։
Այս ամառ չգնա՞նք Հերցեգովինա։
Ի՜նչ անհարմար պահի
տխրությունը պատեց քեզ։
Մի ժամանակ
սովորական տղա էիր
բարեկեցիկ ընտանիքից,
որ հատել էր Բալկանները՝
տարածվելով դեպի ափերը Եգեյան ծովի,
առանց ռումբերի։
Ի՜նչ հեշտ է բանաստեղծել,
երբ ուրիշինն է ողբերգությունը։
Ցուցադրական ճեմել խորհրդանիշերի միջով՝
թեմաների, որ չեն դիպչում մաշկիդ,
քայլել առանց մաշեցնելու ծնկներդ՝
շան պես, որ խույս է տալիս
Սելիմովիչի բուլվարի թփուտներից։
Չգնա՞նք Մոստար,
թեկուզ մի քանի օրով։
Ես տասներեք տարեկան էի։
Ընկերոջս հայրն արթնանում էր՝
կպած եվրոպական ռադիոյին,
որ հաղորդում էր պաշարման մասին,
եղբոր մասին Մարկալեում,
և Միսս Տրեզերքի,
որին թագադրել էին նկուղում։
Կողքի սենյակում ես լսում էի Cult.
Անմեղությունը չի ցավեցնում,
քանի դեռ չարը չի դիպչել մեզ։
Սարաևոյից հետո
անհնար է նայել երեխայի աչքերին
առանց աչքակապի։
Դու հետ չեկար՝ պնդելու,
դու դադարեցիր կրկնել…
Դու ուրիշի ձեռքը կբռնես ու կտանես
գերեզմանն աղավնիների,
ցույց կտաս նկարի պես։
Ամեն ինչ կարգին է,
սիրելիս,
քեզ մեղավոր մի զգա։
Ես ուրիշ լեռներ կգնամ։
Թարգմանությունը՝ Տաթեւ Չախեանի
