Լույս և թել
Անցյալ հունվարին, երբ տեղափոխությունից առաջ կարգի էի բերում խորդանոցս, պատահաբար հին կոշիկի մի տուփ գտա, որի մեջ մանկությանս մի քանի օրագիր հայտնաբերեցի։ Այդ տետրերի մեջ կար մի փոքրիկ գրքույկ, որի շապիկին մատիտով գրված էր՝ «Բանաստեղծությունների ժողովածու»։ Գրքույկը բարակ էր՝ A5 չափսի հինգ կոպիտ թերթեր՝ մեջտեղից ծալված և ամրակներով ամրացված։ Վերնագրի տակ երկու զիգզագաձև գիծ էի քաշել. մեկը ձախից վեց աստիճանով վերև էր բարձրանում, մյուսը՝ յոթ աստիճանով իջնում դեպի աջ։ Արդյո՞ք դա շապիկի ձևավորում էր, թե՞ պատահական նկարչություն։ Հակառակ կողմում գրված էր տարեթիվը՝ 1979, և իմ անունը, իսկ ներսում ընդամենը ութ բանաստեղծություն էր՝ խնամքով գրված նույն մատիտով, ինչով որ վերնագիրը։ Յուրաքանչյուր էջի ներքևում ժամանակագրական կարգով նշված էին տարբեր ամսաթվեր։ Ութամյա երեխայի գրած անմեղ ու անվարժ տողերի մեջ աչքիս զարնեց ապրիլ ամսով թվագրված մի բանաստեղծություն։ Այն սկսվում էր այսպես…
Որտե՞ղ է սերը։
Իմ բաբախող կրծքի ներսում է։
Իսկ ի՞նչ է սերը։
Ոսկե այն թելը, որ միացնում է մեր սրտերն իրար։
Ակնթարթորեն տեղափոխվեցի քառասուն տարի հետ՝ հիշելով այն կեսօրը, երբ պատրաստում էի այս գրքույկը. գրիչի կափարիչով երկարացված իմ կարճ ու հաստ մատիտը, ռետինի փոշին և հորս սենյակից գաղտնի վերցրած մեծ մետաղական ամրակը: Հիշեցի, թե ինչպես, իմանալով, որ մեր ընտանիքը տեղափոխվելու է Սեուլ, ցանկացա թղթի կտորների վրա, տետրերի լուսանցքներում կամ օրագրերի արանքում գրված բանաստեղծություններս հավաքել մեկ գրքույկի մեջ։ Հիշեցի նաև այն անբացատրելի զգացումը. երբ արդեն հավաքել էի «Բանաստեղծությունների ժողովածուն», հստակ զգացի, որ այն չեմ ուզում ոչ ոքի ցույց տալ։ Նախքան օրագրերն ու այդ գրքույկը նորից կոշիկի տուփի մեջ դնելը՝ հեռախոսովս լուսանկարեցի բանաստեղծության այդ էջը։ Զգացի, որ ութամյա երեխայի գրած այդ մի քանի բառերն ինչ-որ կերպ կապված են այսօրվա իմ Ես-ի հետ։ Իմ սրտի հետ, որ բաբախում է կրծքումս։ Մեր սրտերի հետ։ Մի ոսկե թել, որ միացնում է դրանք, լույս ճառագող մի թել։
Տասնչորս տարի անց, երբ լույս տեսավ առաջին բանաստեղծությունս, իսկ հաջորդ տարի՝ առաջին պատմվածքս, ես դարձա Գրող։ Եվս հինգ տարի անց լույս տեսավ իմ առաջին վեպը, որի վրա աշխատել էի մոտ երեք տարի։ Ինձ միշտ գրավել է բանաստեղծություններ ու պատմվածքներ գրելու ընթացքը, բայց վեպերն ինձ համար առանձնահատուկ ձգողականություն ունեն։ Վեպը ժամանակ է պահանջում՝ մեկից մինչև յոթ տարի, և հաճախ այդ ընթացքը խլում է անձնական կյանքիս զգալի մասը։ Հենց դա էլ ինձ դուր էր գալիս. չնայած ամեն ինչին՝ ես կարող էի ընկղմվել կարևոր ու հրատապ հարցերի մեջ և մնալ դրանցում այնքան, որքան կցանկանայի։
Ամեն անգամ վեպ գրելիս ես ապրում եմ այն հարցերով, որոնք դնում եմ դրա հիմքում։ Երբ սպառում եմ այդ հարցերը (ինչը բնավ չի նշանակում, թե գտնում եմ պատասխանները), հենց այդ ժամանակ էլ վեպը համարում եմ ավարտված։ Այդ պահին ես այլևս այն մարդը չեմ, որն էի աշխատանքի սկզբում. քանի դեռ վեպը ծնվում էր, շատ բան է փոխվել, և հենց այդ նոր վիճակից էլ ես նորից սկսում եմ գրել։ Նոր հարցերը շարվում են հների վրա՝ շղթայի օղակների կամ դոմինոյի քարերի պես՝ ինձ մղելով դեպի հաջորդ պատմության սկիզբը։
2003-2005 թվականներին՝ իմ երրորդ վեպը՝ «Բուսակերը» գրելու ընթացքում, ինձ մի քանի ցավոտ հարցեր էին մտահոգում։ Կարո՞ղ է արդյոք մարդը լինել կատարելապես անմեղ էակ։ Որքա՞ն հեռու կարող ենք գնալ բռնությունից հրաժարվելու ճանապարհին։ Եվ ի՞նչ է պատահում նրանց հետ, ովքեր հրաժարվում են պատկանել «մարդ» կոչվող տեսակին։
Որոշելով միս չուտել՝ ի նշան բռնության մերժման, իսկ ի վերջո հրաժարվելով ցանկացած սննդից ու ըմպելիքից (բացի ջրից) և հավատալով, թե վերածվել է բույսի՝ «Բուսակերը» վեպի գլխավոր հերոսուհի Յոնգ Հյեն հայտնվում է պարադոքսալ իրավիճակում․ նա մոտենում է մահվանը՝ փորձելով փրկել ինքն իրեն։ Նրա ավագ քույրը՝ Ին Հյեն, որը վեպի մյուս առանցքային կերպարն է, նրա հետ անցնելով անձայն ճիչերի, մղձավանջների ու կործանարար հոգեվիճակների միջով, ի վերջո նորովի վերագտնում է քրոջը։ Հուսալով, որ Յոնգ Հյեն ի վերջո ողջ կմնա՝ ես վեպի եզրափակիչ տեսարանի իրադարձությունները տեղափոխեցի շտապօգնության մեքենա։ Այն սլանում է կանաչ կրակի պես այրվող ծառերի միջով, իսկ արթուն մնացած քույրը սևեռուն նայում է պատուհանից դուրս՝ կարծես պատասխանի սպասելով, կարծես ինչ-որ բանի դեմ բողոքելով: Ամբողջ վեպը նման է մի տևական հարցի, որը սևեռուն նայում է, դիմադրում և սպասում պատասխանի։
Իմ հաջորդ՝ «Քամին փչում է, գնա՛» վեպը, որը լույս տեսավ «Բուսակերից» հետո, էլ ավելի հեռուն է գնում այս հարցադրումների մեջ։ Անհնար է պարզապես մերժել կյանքն ու աշխարհը՝ հանուն բռնության մերժման. ի վերջո, մենք չենք կարող բույս դառնալ։ Այդ դեպքում ինչպե՞ս շարժվել առաջ։ Այս առեղծվածային վեպում, որտեղ բախվում ու միահյուսվում են ուղիղ և շեղատառ տեքստերը, գլխավոր հերոսուհին, որը երկար ժամանակ պայքարում էր մահվան ստվերի դեմ, վտանգում է սեփական կյանքը՝ ապացուցելու, որ իր ընկերոջ հանկարծակի մահն ինքնասպանություն չէր։ Վերջին տեսարանում, երբ նկարագրում էի, թե ինչպես է նա ամբողջ ուժով հատակին սողալով փորձում դուրս գալ մահվան ու բռնության ճիրաններից, ես ինքս ինձ հարցնում էի. մի՞թե մենք ի վերջո պարտավոր չենք ողջ մնալ, մի՞թե հենց մեր կյանքով չէ, որ պիտի ապացուցենք ճշմարտությունը։
Իմ հինգերորդ՝ «Հունարենի դասերը» վեպում ես էլ ավելի առաջ գնացի. եթե մենք իրոք պետք է ապրենք այս աշխարհում, ապա ո՞ր կետից է դա հնարավոր դառնում։ Խոսելու ունակությունը կորցրած կինը և տեսողությունը հետզհետե կորցնող տղամարդը, թափառելով սեփական լռության ու խավարի մեջ, ի վերջո գտնում են միմյանց։ Այս պատմությունը գրելիս ես ցանկանում էի կենտրոնանալ հենց շոշափելի պահերի վրա։ Լռության ու մթության մեջ վեպը դանդաղ հոսում է դեպի այն տեսարանը, որտեղ կինը՝ իր կարճ կտրած եղունգներով, մի քանի բառ է գրում տղամարդու ափի մեջ։ Այդ լուսավոր ակնթարթում, որը հավերժություն է թվում, նրանք միմյանց ցույց են տալիս իրենց խոցելի կողմերը։ Այս վեպը ստեղծելիս ես ուզում էի հարց տալ. գուցե հենց այսպե՞ս՝ ընդունելով մարդկային բնույթի բոլոր նուրբ կողմերը, ընդունելով այն անհերքելի ջերմությունը, որը թաքնված է մեր ներսում, մենք կկարողանանք ապրել այս անցողիկ ու դաժան աշխարհում։
Հարցն ինձ համար սպառված համարելով՝ սկսեցի մտածել հաջորդ գրքի մասին։ 2012 թվականի գարունն էր՝ «Հունարենի դասեր» վեպի հրատարակումից քիչ անց։ Որոշել էի գրել մի գործ, որը ևս մեկ քայլ կլիներ դեպի լույսն ու ջերմությունը։ Ցանկանում էի կյանքն ու աշխարհը գրկող այդ վեպը հագեցնել վառ ու թափանցիկ զգացողություններով։ Շուտով գտա վերնագիրն ու գրեցի առաջին սևագրի մոտ քսան էջը, սակայն ստիպված եղա կանգ առնել. հասկացա, որ ներսումս ինչ-որ բան խանգարում է ինձ գրել այդ վեպը։
*
Մինչ այդ պահը երբեք չէի մտածել, որ կգրեմ Գվանջուի մասին: 1980 թվականի հունվարին՝ զանգվածային սպանդից ընդամենը չորս ամիս առաջ, ինը տարեկան էի, երբ ընտանիքս լքեց Գվանջուն։ Երեք տարի անց, երբ տասներկու տարեկան էի, գրապահարանում պատահաբար գտա գլխիվայր դրված «Գվանջուի լուսանկարների ալբոմը» և մեծահասակներից գաղտնի թերթեցի այն։ Դա մի գիրք էր, որը գաղտնի պատրաստվել և տարածվել էր զոհվածների հարազատների ու վերապրածների կողմից՝ վկայելու համար այն ճշմարտությունը, որն աղավաղվել էր այդ ժամանակվա իշխանությունների դաժան գրաքննության պատճառով։ Այդ ալբոմում Գվանջուի այն բնակիչների ու ուսանողների լուսանկարներն էին, որոնք սպանվել էին մահակներով, սվիններով և հրազենով՝ հեղաշրջում իրականացրած նոր ռազմական ուժերին դիմադրելիս։ Քանի որ դեռ երեխա էի, չէի կարող լիովին ըմբռնել այդ լուսանկարների քաղաքական նշանակությունը. խոշտանգված դեմքերը դրոշմվեցին հիշողությանս մեջ որպես մարդկային էությանը վերաբերող մի հիմնարար հարցադրում։ «Մի՞թե մարդն ընդունակ է նման բան անել մեկ այլ մարդու հանդեպ»,— մտածում էի ես։ Միևնույն ժամանակ ծագեց նաև մեկ այլ հարց. նույն գրքում կային մարդկանց լուսանկարներ, որոնք անվերջանալի հերթ էին կանգնել համալսարանական հիվանդանոցի առջև՝ վիրավորներին արյուն հանձնելու համար։ «Մի՞թե մարդն ընդունակ է նաև նման բան անել հանուն մեկ այլ մարդու»։ Այս երկու անհամատեղելի հարցերը բախվեցին իրար՝ վերածվելով մի անլուծելի հանելուկի: Եվ ահա 2012 թվականի գարնանը, երբ փորձում էի գրել լուսավոր ու կենսահաստատ մի վեպ, ներսումս կրկին առերեսվեցի այդ չլուծված հարցերին։ Ես վաղուց էի կորցրել մարդկության հանդեպ ունեցածս սկզբնական վստահությունը։ Այդ դեպքում ինչպե՞ս կարող էի գրկել աշխարհը։ Ես հասկացա, որ չեմ կարող առաջ շարժվել, եթե դեմ հանդիման չկանգնեմ այդ անհնարին հանելուկին։ Գիտակցեցի, որ գրելն իմ միակ միջոցն է այդ ամենի միջով անցնելու և առաջ գնալու համար։
Այդ տարվա մեծ մասն անցկացրի վեպիս ուրվագծերը ստեղծելով՝ պատկերացնելով, որ 1980-ի մայիսյան Գվանջուն կլինի գրքի շերտերից մեկը։ Սակայն դեկտեմբերին, առատ ձյունից հետո մի կեսօր, այցելեցի Մանգվոլ-դոնի գերեզմանատուն։ Մթնշաղին, երբ դուրս եկա սառցակալած գերեզմանատնից՝ ձեռքս սրտիս սեղմած, ինքս ինձ ասացի՝ կգրեմ մի վեպ, որն ուղղակիորեն կառնչվի Գվանջուին, այլ ոչ թե այն կդարձնի սոսկ մի շերտ։ Ես ձեռք բերեցի մի գիրք, որն ավելի քան 900 վկայություն էր պարունակում, և մեկ ամիս շարունակ ամեն օր ինը ժամ կարդում էի այնտեղ հավաքված յուրաքանչյուր պատմություն։ Այնուհետև սկսեցի ուսումնասիրել նյութեր ոչ միայն Գվանջուի, այլև պետական բռնության այլ դեպքերի վերաբերյալ՝ կարդալով զանգվածային այն սպանությունների մասին, որոնք մարդկությունը պարբերաբար իրագործել է ողջ աշխարհում և պատմության ողջ ընթացքում։
Եվ քանի դեռ ուսումնասիրում էի այդ նյութերը, գլխումս անընդհատ երկու հարց էր պտտվում։ Դրանք այն նույն նախադասություններն էին, որոնք քսան տարեկանից ի վեր ես գրում էի իմ յուրաքանչյուր նոր օրագրի առաջին էջին։
Կարո՞ղ է ներկան օգնել անցյալին:
Կարո՞ղ են ողջերը փրկել մեռածներին:
Որքան շատ էի կարդում, այնքան ավելի էր թվում, որ այդ հարցերի պատասխաններն անհասանելի են։ Մարդկության ամենամութ կողմերի հետ տևական առերեսումն ամբողջությամբ փշրում էր մարդու հանդեպ իմ խարխլված հավատի վերջին մնացորդները։ Ես գրեթե հուսահատվել էի և ուզում էի հրաժարվել վեպից, երբ հանդիպեցի գիշերային դպրոցի մի երիտասարդ ուսուցչի օրագրին։ Ամաչկոտ ու լռակյաց այդ երիտասարդը՝ Պակ Յոն-ջունը, մասնակցել էր Գվանջուի տասնօրյա քաղաքացիական ինքնակառավարմանը, երբ 1980-ի մայիսին զինվորականները ժամանակավորապես նահանջել էին։ Նա որոշել էր մնալ նահանգային վարչակազմի շենքի հարևանությամբ գտնվող Երիտասարդական ասոցիացիայի (YWCA) կենտրոնում ընդհուպ մինչև լուսաբաց, թեև հստակ գիտեր, որ վաղ առավոտյան զինվորները վերադառնալու են։ Հենց այնտեղ էլ նա գնդակահարվեց ու սպանվեց։
Այդ վերջին գիշերն իր օրագրում նա գրել էր. «Աստվա՛ծ իմ, ինչո՞ւ ես ինձ այնպիսի խիղճ տվել, որն այսպես ծակում ու ցավեցնում է ինձ։ Ես ուզում եմ ապրել»։»
Կարդալով այս տողերը՝ ակնթարթորեն հասկացա, թե որ ուղղությամբ պետք է գնա վեպը։ Հասկացա նաև, որ հարկավոր է գլխիվայր շրջել իմ երկու հարցերը.
Կարո՞ղ է անցյալն օգնել ներկային։
Կարո՞ղ են մեռյալները փրկել ողջերին։
Ավելի ուշ, երբ գրում էի այն, ինչը պիտի դառնար «Մարդկային գործեր» վեպը, որոշակի պահերի ես զգում էի, որ անցյալն իրոք օգնում էր ներկային, և որ մեռածները փրկում էին ողջերին։ Ես ժամանակ առ ժամանակ նորից էի այցելում գերեզմանատուն, և ինչ-որ կերպ եղանակը միշտ պարզ էր լինում։ Փակում էի աչքերս, և արևի նարնջագույն ճառագայթները ողողում էին կոպերս։ Ես դա զգում էի որպես բուն կյանքի լույս։ Զգում էի, թե ինչպես են լույսն ու օդը պարուրում ինձ աննկարագրելի ջերմությամբ։
Այն հարցերը, որոնք ծնվեցին իմ մեջ տասներկու տարեկանում՝ լուսանկարների այդ ալբոմը տեսնելուց հետո, հետևյալն էին. ինչպե՞ս կարող է մարդն այսքան դաժան լինել։ Եվ միևնույն ժամանակ՝ ինչպե՞ս կարող է մարդը դիմակայել նման ճնշող բռնությանը։ Եվ ի՞նչ է, ի վերջո, նշանակում լինել մարդ։
Մարդկային սարսափի և արժանապատվության միջև ընկած անդունդը հատելու՝ այդ անհնարին ու դատարկ օդային ճանապարհն անցնելու համար ինձ պետք էր մեռյալների օգնությունը։ Ճիշտ այնպես, ինչպես այս վեպի հերոսը՝ փոքրիկ Դոնգ Հոն, ամուր բռնած մոր ձեռքը, քայլում էր դեպի այն կողմը, որտեղից շողում էր արևի լույսը։
Բնականաբար, ես չէի կարող հետ շրջել այն ամենը, ինչ արդեն պատահել էր զոհվածներին, նրանց հարազատներին ու վերապրածներին։ Միակ բանը, որ կարող էի անել, իմ մարմնի զգայարանները, հույզերն ու կյանքը նրանց պարզելն էր։ Ցանկանալով վեպի սկզբում և վերջում մոմ վառել՝ բացման տեսարանը տեղավորեցի Սանգմուկվանում (մարզասրահում)՝ մի վայրում, որտեղ այն օրերին պահում էին հանգուցյալների մարմինները և կատարում հուղարկավորության արարողություններ։ Այնտեղ մենք տեսնում ենք տասնհինգամյա Դոնգ-հոյին, որը սպիտակ սավաններով ծածկում է մարմիններն ու մոմեր վառում՝ հայացքը սևեռած յուրաքանչյուր բոցի բաց կապտավուն սրտին։
Այս վեպի կորեերեն վերնագիրն է «Տղան գալիս է» (Sonyeon-i onda): Վերջին բառը՝ «գալիս է» բայը, դրված է ներկա ժամանակով: Այն պահին, երբ նրան դիմում են երկրորդ դեմքով՝ «դու», տղան արթնանում է աղոտ խավարից և հոգու քայլվածքով շարժվում դեպի ներկան՝ ավելի ու ավելի մոտենալով, մինչև դառնում է հենց ինքը՝ ներկան։ Այս գիրքը գրելիս ես հասկացա, որ երբ «Գվանջու» ենք անվանում այն ժամանակն ու տարածությունը, որտեղ մարդկային դաժանությունն ու արժանապատվությունը գոյակցում էին իրենց ծայրահեղ դրսևորումներով, այդ անունը դադարում է լինել սոսկ մեկ քաղաքի հատուկ անուն և դառնում է հասարակ անուն։ Այն շարունակաբար վերադառնում է մեզ մոտ՝ հաղթահարելով տարածությունն ու ժամանակը և դառնալով մեր «հիմա»-ն։ Նույնիսկ այս պահին։
*
2014-ի գարնանը, երբ վերջապես ավարտեցի և հրատարակեցի «Տղան գալիս է» վեպը, ինձ զարմացրեց այն ցավը, որի մասին խոստովանում էին ընթերցողները։ Ժամանակ պահանջվեց հասկանալու համար, թե ինչպես են կապված գրելու ընթացքում իմ զգացած ցավն ու ընթերցողների տառապանքը։ Ի՞նչն է այդ ցավի պատճառը։ Ի՞նչ է թաքնված այդ տագնապի հետևում։ Արդյո՞ք մենք ցանկանում ենք հավատալ մարդկայնությանը, և երբ այդ հավատը երերում է, զգում ենք մեր իսկ կործանումը։ Արդյո՞ք մենք ցանկանում ենք սիրել մարդուն, և երբ այդ սերը փշրվում է, ցավ ենք զգում։ Մի՞թե ցավը ծնվում է սիրուց, և մի՞թե երբեմն հենց ցավն է սիրո վկայությունը։
Նույն տարվա հունիսին մի երազ տեսա։ Երազում քայլում էի մի դաշտով, որտեղ նոսր ձյուն էր գալիս։ Ամբողջ տարածքը ծածկված էր տնկված հազարավոր, տասնյակ հազարավոր սև գերաններով, ու յուրաքանչյուրի հետևում մի գերեզմանաթումբ կար։ Մի պահ զգացի, որ մարզակոշիկներիս տակ ջուր է հավաքվում, ու երբ հետ նայեցի, տեսա, որ դաշտի եզրից, որն ինձ հորիզոն էր թվացել, ծովն է ներխուժում։ «Ինչո՞ւ են այս գերեզմաններն այսպիսի տեղում փորել»,— հարցրի ինքս ինձ։ Արդյո՞ք ջուրն արդեն չի քշել-տարել ներքևի գերեզմանների ոսկորները։ Միգուցե գոնե վերևի գերեզմանների ոսկորները պետք է տեղափոխել՝ քանի դեռ ուշ չէ, հենց հիմա։ Բայց ինչպե՞ս. չէ՞ որ անգամ բահ չունեմ։ Իսկ ջուրն արդեն հասնում էր կոճերիս։ Երբ արթնացա ու նայեցի դեռ մութ պատուհանին, զգացի, որ այս երազն ինչ-որ կարևոր բան էր ասում։ Երազը գրի առնելուց հետո մտածեցի, որ սա թերևս կդառնա իմ հաջորդ վեպի սկիզբը։
Այնուամենայնիվ, ես դեռ հստակ չէի պատկերացնում, թե ուր կարող է տանել այդ ամենը. մի քանի պատմվածք սկսեցի ու կիսատ թողեցի՝ հույսով, թե դրանք կծնվեն հենց այդ երազից։ Ի վերջո, 2017-ի դեկտեմբերին սենյակ վարձեցի Ջեջու կղզում և հաջորդ երկու տարիներն ապրեցի՝ Սեուլի ու Ջեջուի միջև հերթագայելով։ Քայլելով անտառներով, ծովափով և գյուղական ճանապարհներով, ամեն վայրկյան զգալով Ջեջուի բուռն եղանակը՝ նրա քամին, լույսը, ձյունն ու անձրևը, նկատեցի, թե ինչպես են վեպի ուրվագծերը սկսում հստականալ։ Ճիշտ ինչպես «Տղան գալիս է» վեպի դեպքում՝ ես կարդում էի ջարդերից վերապրածների վկայություններն ու ուսումնասիրում նյութերը։ Եվ առանց հայացքս թեքելու այն դաժան մանրամասներից, որոնք բառերով փոխանցելը գրեթե անհնար էր թվում, ես գրում էի՝ հնարավորինս պահպանելով առավելագույն զսպվածություն։ Ի վերջո, սև գերանների ու ներխուժող ծովի մասին այդ երազից շուրջ յոթ տարի անց հրատարակվեց «Հրաժեշտ չեմ տալիս» վեպը։
Այդ շրջանի նոթատետրերումս այսպիսի գրառումներ էի արել.
Կյանքը ձգտում է ապրել։ Կյանքը տաք է։
Մեռնել՝ նշանակում է սառչել։ Նշանակում է, որ դեմքիդ նստած ձյունն այլևս չի հալչում։
Սպանել՝ նշանակում է սառեցնել։
Մարդը պատմության մեջ և մարդը տիեզերքում։
Քամի և ծովային հոսանքներ։ Ջրի ու քամու շրջապտույտը, որ կապում է ողջ աշխարհը։ Մենք կապված ենք միմյանց: Ես աղոթում եմ, որ մենք կապված լինենք:
Վեպը բաղկացած է երեք մասից։ Եթե առաջին մասը հորիզոնական ճամփորդություն է, որտեղ պատմողը՝ Կյոնհան, Սեուլից ձնաբքի միջով շտապում է Ջեջուի լեռներում գտնվող իր ընկերուհու՝ Ինսոնի տունը՝ փրկելու նրա ընտանի թռչնին, ապա երկրորդ մասն արդեն ուղղահայաց վայրէջք է։ Այն Կյոնհային ու Ինսոնին տանում է դեպի մարդկության ամենամութ գիշերներից մեկի խորքերը՝ դեպի ծովի անդունդը, երբ 1948-ի ձմռանը Ջեջուի խաղաղ բնակչությունը ենթարկվեց զանգվածային սպանդի։ Իսկ եզրափակիչ՝ երրորդ մասում, նրանք երկուսով մոմ են վառում այդ նույն ծովի հատակին։
Թեև վեպի հիմքում երկու ընկերուհիների պատմությունն է, որոնք հերթով միմյանց են փոխանցում վառվող մոմը, սակայն իրական գլխավոր հերոսուհին, որն անտեսանելիորեն կապում է թե՛ Կյոնհային, թե՛ Ինսոնին, վերջինիս մայրն է՝ Չոնսիմը։ Զանգվածային սպանությունները վերապրած այս կինը ողջ կյանքում պայքարել է՝ փորձելով գտնել սիրելի մարդկանց աճյունների թեկուզ մի փշուրը՝ նրանց արժանապատիվ հուղարկավորելու համար։ Նա այն մարդն է, ով չի ավարտում սուգը, ով իր մեջ կրելով ցավը՝ դիմակայում է մոռացությանը։ Նա, ով հրաժեշտ չի տալիս։ Նայելով Չոնսիմի կյանքին, որտեղ միշտ նույն խտությամբ եռում էին ցավն ու սերը, ես ինքս ինձ նույն հարցերն էի տալիս. «Որքա՞ն կարող ենք մենք սիրել։ Որո՞նք են մեր հնարավորությունների սահմանները։ Որքա՞ն է պետք սիրել՝ մարդ մնալու համար»։
*
«Հրաժեշտ չեմ տալիս» վեպի կորեերեն հրատարակությունից երեք տարի անց ես դեռ չեմ ավարտել իմ հաջորդ գիրքը։ Իսկ մեկ այլ գործ էլ, որը մտադիր եմ գրել դրանից հետո, արդեն վաղուց սպասում է ինձ։ Այն իր ձևաչափով կապված է «Ճերմակը» գրքի հետ, որտեղ ես փորձել էի կյանքս մի պահ պարտքով տալ ծնվելուց ընդամենը երկու ժամ անց հեռացած քրոջս և հայացք գցել մեր էության այն շերտին, որը ոչինչ և երբեք չի կարող կործանել։ Ինչպես միշտ, անհնար է կանխատեսել ավարտը, ես կշարունակեմ գրել՝ թեկուզ դանդաղ։ Հետևում կթողնեմ բոլոր գրված գրքերս ու առաջ կշարժվեմ։ Մինչև այն պահը, երբ կթեքվեմ անկյունից ու կհասկանամ, որ դրանք այլևս չեմ տեսնում։ Կգնամ այնքան հեռու, որքան թույլ կտա կյանքս։
Եվ մինչ ես հեռանում եմ, իմ գրքերը, որոնք թեև ես եմ գրել, բայց արդեն սեփական կյանքով են ապրում, կշարունակեն իրենց ուղին՝ ընդառաջ գնալով իրենց վիճակված ճակատագրին։
Այդպես կճամփորդեն նաև այն երկու քույրերը, որոնք հավերժ միասին մնացին շտապօգնության մեքենայի մեջ, մինչ պատուհանից այն կողմ բոցկլտում էր կանաչ լույսը։ Այդպես կճամփորդի այն կինը, որը մթության ու լռության մեջ մատով բառեր է գրում տղամարդու ափին և շուտով կվերագտնի իր խոսքը։ Այդպես կճամփորդեն նաև ծնվելուց ընդամենը երկու ժամ անց հեռացած քույրս ու երիտասարդ մայրս, որն անձկությամբ աղերսում էր իր փոքրիկին. «Մի՛ մեռիր, խնդրում եմ, մի՛ մեռիր»։ Որքա՞ն հեռու կգնան այդ հոգիները, որոնք փակ կոպերիս տակ խտացել էին թանձր նարնջագույն շողի մեջ ու ինձ պարուրել անասելի տաք լույսով։Ո՞ւր կճամփորդեն այն մոմերը, որոնք յուրաքանչյուր սպանության վայրում վառել են մարդիկ՝ երդվելով երբեք հրաժեշտ չտալ։ Արդյո՞ք նրանք կճամփորդեն այն ոսկե թելով, որը ձգվում է պատրույգից պատրույգ, սրտից սիրտ։
*
Անցյալ տարվա հունվարին կոշիկի մի հին տուփի մեջ, ես գտա մի տետր, որտեղ 1979-ի ապրիլին ինքս ինձ երկու հարց էի տվել.
Որտե՞ղ է սերը։
Ի՞նչ է սերը։
Մյուս կողմից, մինչև 2021 թվականի աշունը՝ «Հրաժեշտ չեմ տալիս» վեպի լույս տեսնելը, ես միշտ կարծում էի, որ հետևյալ երկու հարցերն են կազմում իմ էության առանցքը.
Ինչո՞ւ է աշխարհն այսքան դաժան ու լի տառապանքով։
Եվ միևնույն ժամանակ՝ ինչպե՞ս աշխարհն այսքան գեղեցիկ։
Երկար ժամանակ հավատում էի, որ հենց այս երկու հարցերի միջև եղած լարվածությունն ու ներքին պայքարն են իմ գրականության շարժիչ ուժը։ Առաջին վեպիցս մինչև ամենավերջինը իմ հարցադրումները շարունակ փոփոխվել ու զարգացել են, սակայն այս երկուսը մնացել են անփոփոխ։ Բայց երկու-երեք տարի առաջ սկսեցի կասկածել։ Արդյո՞ք ես միայն 2014 թվականի գարնանը՝ «Տղան գալիս է» վեպի հրատարակումից հետո էի սկսել մտորել սիրո՝ մեզ միավորող ցավի մասին։ Մի՞թե իմ բոլոր հարցերը՝ առաջին վեպից մինչև վերջինը, ի սկզբանե ուղղված չէին սիրուն։ Մի՞թե դա չէ իմ կյանքի ամենաառաջին և հիմնարար ենթատեքստը։
Այն երեխան, որ ես էի, 1979 թվականի ապրիլին գրել էր, որ սերը գտնվում է «իմ սիրտը» կոչվող անձնական մի վայրում (այն իմ բաբախող կրծքի ներսում է)։ Իսկ թե ինչ է սերը, նա պատասխանել էր այսպես. «Այն ոսկե թելն է, որը միացնում է մեր սրտերը»։
Երբ ես գրում եմ, գրում եմ ամբողջ մարամնով։ Ես օգտագործում եմ բոլոր զգայարանները՝ տեսողությունը, լսողությունը, հոտառությունը, համը, փափկության, ջերմության, ցրտի ու ցավի զգացողությունը. բաբախող սիրտը, ծարավն ու քաղցը, քայլքն ու վազքը, քամին ու անձրևը, միահյուսված ձեռքերը։ Որպես տաք արյուն ունեցող մահկանացու արարած՝ ես փորձում եմ այդ կենդանի զգացողությունները ներարկել նախադասությունների մեջ էլեկտրական հոսանքի պես։ Եվ երբ զգում եմ, որ այդ հոսանքը փոխանցվում է ընթերցողին, ես ապշում եմ ու հուզվում։ Այդ պահերին ես վերստին գիտակցում եմ, որ լեզուն այն թելն է, որը միավորում է մեզ. և որ իմ հարցերն այդ կենդանի, էլեկտրական թելի միջոցով փոխանցվում են ընթերցողներին։ Իմ խորին երախտագիտությունն եմ հայտնում բոլոր նրանց, ովքեր այդ թելի միջոցով կապվել են ինձ հետ, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր դեռ կանեն դա։
Թարգմանությունը անգլերենից՝ Հասմիկ Հակոբյանի
