Հրաչ Բեգլարյան | Պատմվածք, որի հերոսն այդպես էլ անուն չունեցավ

— Տղամարդու մի անուն ասա,— խնդրում եմ կնոջս:
— Ինչի՞դ է պետք,— ժպտում է աչքերով:
— Գիտես՝ երկար ժամանակ է պատմվածք չեմ գրել: Հիմա ուզում եմ գրել, բայց հերոսին անուն դնել չեմ կարողանում,— ասում եմ:
— Աշխարհում ինչն է շատ՝ տղամարդու անունը: Մի անուն դիր, էլի,— պատասխանում է կինս:
— Չէ, ամեն պատահական անուն չի լինի: Ինձ համար անունը կարևոր է: Անունը բնավորություն է թելադրում, անունը կենսագրություն է, անունը մարդու էության մի մասն է, նրա ճակատագիրը վերջապես: Ամեն պատահական անուն չի լինի,— պնդում եմ ես:
— Իսկ հերոսդ ո՞վ է, ի՞նչ է անում, ինչո՞վ է զբաղվում: Բարի՞ մարդ է, թե՞ չար,— հարցնում է նա:
— Աշխարհում ապրող բոլոր մարդիկ և՛ բարի են, և՛ չար: Չկա բացարձակ բարի կամ բացարձակ չար մարդ,— ասում եմ: — Իսկ թե ինչ է անում էդ մարդը, դեռ կարգին չգիտեմ: Գիտեմ, որ ուզում է տուն կառուցել: Քանդել է պապի կառուցած հին բլոկները, ընտանիքով ժամանակավորապես տեղավորվել է գոմի մի անկյունում և ուզում է որքան հնարավոր է շուտ ավարտել նոր տան կառուցումը: Ուզում է ընտանիքը գոմից դուրս հանել մինչև աշուն:
— Քո տունը շինվի,— ասում է կինս,— էս լեն ու լուս աշխարհում էդ մարդը ուրիշ մի լավ անկյուն չի՞ գտել, որ ընտանիքը տեղավորի: Մի դոմիկից-բանից չկա՞ր, որ մտել է գոմը:

Ասում է այնպես, կարծես պատմվածքիս անանուն հերոսը իսկական, իրական մարդ է, որ իր հինգ հոգիանոց ընտանիքը գոմում է տեղավորել: Մի մետր այն կողմ կովն է, իսկ մի մետր այս կողմ ինքն ու կինն են քնում գիշերը:

— Բայց դա այդքան էական չէ,— մխիթարում եմ նրան,— էս մարդը գիշերը ցերեկ արած աշխատում է, ուզում է ժամ առաջ ավարտել, բայց իր հաշվարկը սխալ է դուրս եկել: Պահունի շորերի մեջ դրած փողի առանց այն էլ բարակ դարսը այնքան արագ է մաշվում, կարծես մարդու կյանք լինի: Ամեն օր ահով նայում է փողի կապին, չի հաշվում, գողի պես վերցնում է վրայից, աչքի պոչով նայում է ու սիրտը ահ է ընկնում: Վախենում է՝ չկարողանա ժամանակին ավարտել տունը, վախենում է՝ չկարողանա տանիքը վրա բերել ու ձմռանը…
— Ես էդպիսի անհաշվենկատ մարդու համար անուն գտնել չեմ կարող,— խռոված ասում է կինս: — Տուն շինելուց առաջ չէ՞ր կարող նստել, հաշվարկ անել: Հաշվեր գոնե մոտավորապես, տեսներ՝ իր ունեցածով տուն շինել կլինի՞, թե չէ տկլոր մեջքով կատու է շալակում, որ ի՞նչ:

Մտքի մեջ հաստատ պատմվածքի հերոսին նմանեցրել է ինձ ու նեղանում է:

— Ախր դու չգիտես, թե նրա գլխին ինչ է եկել,— պատմվածքիս անանուն հերոսին պաշտպանում եմ ջերմեռանդությամբ,— էս մարդը կրակն է ընկել քաղաքում ապրող իր բարեկամների ձեռքը: Թողել, գնացել են քաղաք ու սա դարձել է իր պապի, հոր ու հորեղբոր մի կերպ իրար վրա բերած հին ու մին կառույցների գերին: Մի կիսաքանդված գոմ հորեղբորից է մնացել, մի հին մարագ ու հացատուն հայրն է ժառանգություն թողել: Էդ տների մեջ ոչ ապրել է լինում, ոչ մեռնել և կարծես էդքանը քիչ է, քաղաքում ապրող բարեկամները ամեն ամառ հյուր են գալիս: Գալիս են դատարկ ձեռքով, գալիս են, ասես իրենց հայրն ու պապը պալատներ են թողել: Գալիս են ու մենակ չեն գալիս, հետները հյուրեր էլ են բերում: Մի կամ էրկու օրով չեն գալիս, գալիս են ամսով… Ու էդքան բերան կերակրել է հարկավոր: Իրենց ունեցած տասը հավից ամեն մեկը եթե օրը էրկու ձու էլ ածի, էլի էդքանին չի հերիքի: Էդքանը կարծես քիչ է, տեղի-անտեղի հիշեցնում են, թե եկել են իրենց տուն, իրենց պապի ու հոր ժառանգությունն են հիշեցնում: Ու էս մարդը որոշել է հոր ու հորեղբոր թողածը գետնին հավասարեցնել, նոր տուն կառուցել, որ համ իր ընտանիքը հանի էդ ծուռտիկ, փլվելու ենթակա տներից, համ էլ հարկ եղած դեպքում նրանց լռեցնի, թե՝ ես իմ շինած տան մեջ եմ ապրում:

Ասում ու խորհրդավոր հայացքով նայում եմ կնոջս դեմքին: Ենթագիտակցությունս ցնծում է. սրա՞ն ինչ կասես: Կինս տխուր տարուբերում է գլուխն ու ասում է կիսաձայն.
— Ես էդ մարդու կնոջն եմ խղճում,— ասում է նա:
— Ինչո՞ւ,— զարմանում եմ ես:
— Ինչո՞ւ,— իմ անհասկացողության վրա զարմանում է նա,— չէ՞ր կարող այնպիսի հայացքով նայել նրանց երեսին, հաց դնելիս այնպիսի դեմք ցույց տալ, որ մինչև կյանքների վերջը մոռանային իր տան ճամփան:
— Ո՞վ գիտե, կամ բարի կին է, կամ էլ ամուսնուն շատ է սիրում,— ասում է ես:

— Մոռացիր ասածս,— ժպտում եմ նրան,— ես մի բան կանեմ: Դու ավելի լավ է մի սուրճ պատրաստիր ինձ համար:

— Աշխարհում մի կարգին պատշար չկա՞ր,— հարցնում է կինը: Ինքը չի պատասխանում: Մի անգամ բարձրաձայն էդ մասին ասաց ու կինը էլի խեթեց.
— Է, Մուշեղը իր էրեխեքին մեր հաշվի՞ն պիտի պահի: Վաստկելու ժամանակ թող մտածեր, թե ոնց պիտի պահի,— ասաց նա:

— Հին տուն են քանդում, շատ լավ դուռ ու լուսամուտներ ունի: Փող եմ մուծել, էդ քանդած շենքի փայտեղենն առել եմ: Կոլխոզից մեքենա վերցրու, արի տար,— ասել էր եղբայրը:
— Կոլտնտեսությունից բեռնատար վերցրու, արի: Շատ որակյալ փայտ է,— ասել էր նա,— հեչ բան որ չլինի, որպես վառելիք կօգտագործես: Արի տար:

Կինը էլի զգույշ ընդդիմացել էր. — Այ մարդ, էդ հարյուր տարվա դուռ ու լուսամուտն ի՞նչ պիտի լինեն: Ախր հինը մնում է հին:
— Էդ հին պատեֆոնի պատմությունն է լինելու ախր,— հիշեցրել էր նա:
— Դու գիտես, քո պատեֆոնը, թող մնա քո սենյակում,— ասել էր ամուսինը ժամանակին:
— Մյուս գալուս քո ծածկոցը կբերեմ, չմտածես,— խոստացել էր Վալոդը:

— Դու Վազգենին ու Վալոդին մի խառնիր,— իրեն զսպելով ասել էր ինքը,— էն մարդն ասում է՝ ինքը փողը մուծել է:

— Վա՜յ,— ասաց Վալոդն ու չոքեց հայելու առաջ,— վա՜յ: Քո աչքն էր հաստատ:
— Իմ աչքն ի՞նչ անի,— ասաց կինը հեկեկալով,— դու էիր վատ կապել:
— Քո աչքն էր,— էլի պնդել էր Վալոդը:

— Բան չասես: Չի եղել ծածկոցը: Մենք ծածկոց չենք ունեցել,— սաստել էր ամուսինը:
— Չի եղել, ասես հազար հատ ունեինք,— տնքացել էր կինը:

— Սուրճը կթափես,— մեղմորեն ասում է կինս:
— Ի՞նչ Սերոբ,— զարմանացած ասում եմ:
— Հերոսիդ անունը Սերոբ դիր,— ասում է նա:
— Էդ հազվադեպ հանդիպող անունը որտեղի՞ց գտար,— ձեռ եմ առնում նրան:
— Չես հավանում, ինքդ անուն գտիր,— ասում է նա:
— Ես ասացի մի մտածիր, ես անուն կգտնեմ,— մեղմանում եմ ես: — Մի նեղացիր, ախր իմ առաջին ընթերցողը դու ես:
— Ես ի՞նչ գործ ունեմ քո պատմվածքի ու նրա հերոսի հետ,— շարունակում է նա:

— Բարի լույս,— ասում է հերոսը մեղավոր ժպտալով:
— Այ մարդ, ո՞ւր ես, մի ժամ է սպասում եմ,— նետում է Գևորգը:
— Գիտե՞ս երբ եմ ելել,— արդարանում է նա:

— Կեր, նոր գնա: Ճամփա գնացողը պիտի մի բան ուտի,— խրատել էր Գևորգի կինը:
— Էդ սպասը կերած-չկերած մեկ է,— փնչացրել էր Գևորգը:
— Կուզես երկու ձու թերխաշ անեմ,— հարցրել էր կինը:
— Ուշանում եմ, ժամանակ չկա,— նետել էր նա:

— Ապրանքը վերև բեր,— ձայն էր տվել քաղաքի կինը պատշգամբից:
— Գնանք տուն, մի կտոր բան կուտեք,— առաջարկել էր Վազգենը:
— Չէ, Վազգեն ջան, էդքան ժամանակում տուն կհասնենք,— ասել էր հերոսը:

— Մի տեղ կանգնեինք, մի կտոր բան առնեինք,— անվստահ ասել էր նա:
— Քնեցի՞ր,— հարցրել էր Գևորգը:
— Չէ հա՜,— վեր թռնելով ասել էր նա:
— Ի՞նչ չէ, տանձ ես կշռում,— ասաց վարորդը:
— Գիտե՞ս գիշերը քանի ժամ եմ քնել,— արդարացել էր հերոսը:
— Էստեղ կանգնեիր,— ասել էր նա աղբյուրի մոտ:

— Գնանք տուն,— ասել էր նա Գևորգին:
— Չէ, ուշ է, շատ եմ հոգնել,— մերժել էր վարորդը:
— Մարդու գործատերն էլ պիտի մի քիչ մարդ լինի,— ասել էր Գևորգը ինքն իրեն:

— Հերոսիդ անուն գտա՞ր,— հարցրեց կինս:
— Չէ, էս մի պատմվածքի հերոսն էլ թող անանուն լինի,— պատասխանեցի ես:
— Չէ, ախր նա մարդ է, իսկ ամեն մարդ իր անունը պիտի ունենա,— առարկեց նա: — Արի նրա անունը Վաչո դիր:
— Վաչագանը կարգին անուն է, ավելի լավ է անանուն մնա,— ասացի ես:
— Ես Վաչագան չասացի, ես ասացի Վաչո կամ թեկուզ Վաղո,— եզրափակեց կինս: